Nội dung chính
Trong bài này chúng tôi sẽ giới thiệu đến các bạn 1 kiến thức vừa quen vừa lạ trong thị trường tài chính đó là trái phiếu (bond). Hầu hết ai cũng từng nghe qua về trái phiếu thế nhưng rất ít người có thể hiểu rõ ràng, chi tiết về loại hình kinh doanh này. Nếu bạn quan tâm tới trái phiếu thì đừng bỏ lỡ bài viết sau của chúng tôi nhé.
Trái Phiếu (Bond) là gì?
Trái phiếu, về bản chất là một hình thức vay vốn dài hạn, do các doanh nghiệp, các tổ chức có thẩm quyền như kho bạc nhà nước, hoặc chính phủ phát hành. Khi đến thời kỳ đáo hạn chủ sở hữu trái phiếu sẽ nhận lại gốc bằng với mệnh giá mua trái phiếu cùng lợi tức được tính theo quy định ghi trên cuống phiếu hoặc được trả theo định kỳ, tùy thuộc vào cơ quan phát hành trái phiếu.
Trái phiếu (Bond) hoạt động như thế nào?
Trái phiếu được phát hành bởi các công ty huy động vốn sẽ gồm có điều khoản cho vay, thời gian thực hiện các khoản thanh toán lãi cũng như thời gian trả gốc. Lợi tức là một phần lợi nhuận mà các trái chủ kiếm được khi họ cho tổ chức phát hành vay tiền thông qua việc mua trái phiếu.
Hầu hết các trái phiếu đều có mệnh giá từ 100.000 vnđ trở lên tùy từng tổ chức phát hành. Giá phát hành trái phiếu sẽ phụ thuộc vào 1 số yếu tố như danh tiếng của tổ chức phát hành trái phiếu, thời điểm đáo hạn, lãi suất định kỳ (coupon). Mệnh giá của trái phiếu là những gì sẽ được trả lại cho người vay sau khi trái phiếu đáo hạn.
Nếu bạn sở hữu trái phiếu không nhất thiết bạn phải giữ chúng cho đến ngày đáo hạn, hoàn toàn có thể bán cho các chủ đầu tư khác, nếu muốn. Với trái phiếu có điều khoản mua lại trước hạn, bên phát hành thường mua lại khi lãi suất giảm, và có thể phát hành lại trái phiếu mới với chi phí thấp hơn.
Lãi suất trái phiếu và lãi suất ngân hàng
Một điều thú vị là trái phiếu luôn có xu hướng đi ngược với lãi suất, giá trị của trái phiếu giảm đi khi lãi suất tăng lên và sẽ tăng lên khi lãi suất giảm đi.
Ví dụ khi trái phiếu được phát hành với lãi suất định kỳ (coupon) là 5% có mệnh giá 1.000$. Như vậy chủ trái sẽ nhận được 50$ tiền lãi hàng năm.
Tuy nhiên, nếu lãi suất của nền kinh tế giảm xuống còn 4% chẳng hạn thì trái chủ vẫn nhận được lãi định kỳ là 5% như ban đâu. Điều này làm cho trái phiếu trở nên có giá trị hơn. Tương tự, nếu lãi suất ngân hàng tăng lên thành 6%, thì 5% lãi suất định kỳ của trái phiếu không còn hấp dẫn nữa.
Đặc điểm của trái phiếu
Giá trị mệnh giá: là số tiền trái chủ nhận lại khi đến ngày đáo hạn (giá mua trên thị trường có thể cao hoặc thấp hơn mệnh giá); nó cũng là số tiền tham chiếu mà nhà phát hành trái phiếu sử dụng khi tính toán các khoản thanh toán lãi. Ví dụ: một nhà đầu tư mua trái phiếu với giá $ 1,090, trong khi đó một nhà đầu tư khác cũng mua cùng loại trái phiếu trên nhưng chỉ với giá $ 980. Khi trái phiếu đáo hạn, cả hai nhà đầu tư sẽ nhận được vốn ban đầu là 1000$.
Lãi suất định kỳ (coupon): Đây là loại lãi suất mà nhà phát hành trái phiếu sẽ trả theo mệnh giá của trái phiếu, được biểu thị bằng phần trăm. Ví dụ: lãi suất kỳ hạn (coupon) 5% có nghĩa là trái chủ sẽ nhận được 5% x $ 1000 mệnh giá = $ 50 mỗi năm.
Kỳ trả lãi: là ngày mà nhà phát hành trái phiếu sẽ thực hiện thanh toán lãi. Thanh toán có thể được thực hiện trong bất kỳ khoảng thời gian nào, nhưng tiêu chuẩn là thanh toán giữa năm.
Ngày đáo hạn là ngày nhà phát hành trái phiếu sẽ trả cho trái chủ giá trị mệnh giá của trái phiếu.
Giá phát hành là giá mà công ty trái phiếu niêm yết vào thời điểm phát hành, tính theo tỷ lệ phần trăm của mệnh giá.
Hai yếu tố quyết định giá trị của trái phiếu
Chất lượng trái phiếu và thời gian đáo hạn : đây là những yếu tố chính quyết định lãi suất kỳ hạn. Nếu công ty phát hành không đủ uy tín, rất có thể gây ra tình trạng vỡ nợ và trái phiếu phải trả lãi nhiều hơn. Trái phiếu càng có thời gian đáo hạn dài sẽ càng hiến công ty phải chi trả nhiều hơn do rủi ro lạm phát cũng như sự thay đổi của lãi suất của ngân hàng.
Các Tổ chức phát hành trái phiếu
Có ba tổ chức có thể phát hành trái phiếu chính:
Trái phiếu doanh nghiệp do các công ty phát hành.
Trái phiếu thành phố được phát hành bởi các tiểu bang và thành phố.
Trái phiếu chính phủ chẳng hạn như trái phiếu do Kho bạc Hoa Kỳ phát hành với mục đích bù đắp ngân sách bị thâm hụt, tài trợ cho các công trình công cộng… Đây là hình thức đầu tư an toàn, gần như không có rủi ro thanh toán và là loại có tính thanh khoản cao nhất so với 2 loại kể trên.
Các loại trái phiếu
Trái phiếu không được nhận lãi suất định kỳ: phát hành bằng cách chiết khấu theo mệnh giá của trái phiếu với 1 giá rất hời và thường tạo ra lợi nhuận khi được trả đáo hạn.
Trái phiếu chuyển đổi: Cho phép chủ sở hữu trái phiếu chuyển đổi nợ của họ thành cổ phiếu (vốn chủ sở hữu) tại một số thời điểm nếu giá cổ phiếu tăng lên đủ cao để thực hiện chuyển đổi.
Những rủi ro khi đầu tư trái phiếu
Rủi ro tái đầu tư
Một trong các đặc điểm cơ bản của trái phiếu là cho phép tổ chức phát hành mua lại trái phiếu trước ngày đáo hạn. Nhờ vậy, trái chủ sẽ nhận được khoản thanh toán gốc có giá trị cao hơn so với mệnh giá.
Tuy nhiên, mặt trái của vấn đề này là nhà đầu tự nhận được tiền nhưng không thể tái đầu tư tại mức lãi suất tương đương. Về lâu dài, rủi ro tái đầu tư có tác động xấu đến lợi nhuận đầu tư.
Để khắc phục tình trạng này nhiều nhà đầu tư sẽ lựa chọn các loại trái phiếu không có đặc tính thu hồi, để nhận được mức lãi suất cao hơn.
Rủi ro lạm phát
Khi lạm phát gia tăng sẽ khiến cho sức mua của các nhà đầu tư sẽ giảm và thu về mức lợi suất âm.
Cụ thể, giả sử một nhà đầu tư trái phiếu có khả năng thu được mức lãi suất 2%, nếu lạm phát tăng lên đến 4% sau khi họ đầu tư, thì lợi suất của nhà đầu tư thực tế chỉ còn là -2%.
Rủi ro tín dụng
Trái phiếu chính phủ thường được coi là an toàn nhất, vì Chính phủ có khả năng thu thuế hoặc phát hành tiền để trả nợ. Tuy nhiên, với các doanh nghiệp phát hành trái phiếu khác thì không làm được như vậy nên khiến cho trái phiếu công ty có mức độ rủi ro cao cũng như phải trả lãi suất cao hơn cho nhà đầu tư.
Kết luận
Đầu tư trái phiếu có thể tạo ra một dòng thu nhập cố định cho nhà đầu tư, và trái phiếu chính phủ thường được xem là kênh an toàn. Nhưng trái phiếu doanh nghiệp thì khác: ở Việt Nam, giai đoạn 2022–2023 nhiều doanh nghiệp chậm trả lãi, gốc trái phiếu, cho thấy trái phiếu lợi suất cao có thể rủi ro không kém cổ phiếu. Hãy tìm hiểu kỹ tình hình tài chính của bên phát hành và tài sản bảo đảm trước khi mua.
