Nội dung chính
Trong bài viết này, chúng tôi giới thiệu đến các bạn mô hình nêm (Wedge), một mô hình giá khá phổ biến trong giao dịch forex. Điểm đặc biệt của mô hình nêm là nó có thể đóng vai trò mô hình tiếp diễn hoặc mô hình đảo chiều, tùy vào xu hướng trước đó.
Bài viết sẽ hướng dẫn các bạn 2 dạng nêm gồm: nêm tăng và nêm giảm. Vì 2 dạng này khá giống nhau nên phần lý thuyết sẽ được trình bày chung, còn phần hướng dẫn giao dịch sẽ chia riêng từng dạng để bạn dễ theo dõi.
Mô hình nêm là gì?
Mô hình nêm là mô hình giá được giới hạn bởi 2 đường xu hướng cùng dốc về một phía (cùng đi lên hoặc cùng đi xuống) và hội tụ dần vào nhau, tạo ra hình dáng giống như một cái nêm.
Cấu tạo của mô hình cái nêm
Khi mô hình nêm hình thành, giá bị co cụm lại giữa 2 đường xu hướng. Vì vậy mấu chốt của một cái nêm chính là 2 đường xu hướng: đường nằm trên đóng vai trò đường kháng cự và đường nằm dưới đóng vai trò đường hỗ trợ, cả hai cùng dốc lên hoặc cùng dốc xuống.
Độ dốc của 2 đường là yếu tố quan trọng nhất để phân biệt nêm với các mô hình khác. Kết hợp độ dốc với xu hướng trước đó, bạn sẽ biết cái nêm đó nhiều khả năng là mô hình tiếp diễn (giá đi tiếp theo xu hướng cũ) hay mô hình đảo chiều.
Từ đây chia ra làm 2 dạng: nêm tăng có 2 đường xu hướng cùng hướng lên trên, và nêm giảm có 2 đường xu hướng cùng hướng xuống dưới.
Cũng từ đây có 2 cách giao dịch là giao dịch nêm theo dạng tiếp diễn và giao dịch nêm theo dạng đảo chiều.
Như vậy mô hình nêm gồm 2 đường xu hướng và vùng giá nằm giữa chúng. Nếu ở mô hình chữ nhật, giá dao động giữa 2 đường nằm ngang song song, thì ở mô hình nêm, giá đi theo dạng sóng trong một vùng thu hẹp dần, tạo ra các đỉnh, đáy cao dần (nêm tăng) hoặc thấp dần (nêm giảm).
Điều gì khiến mô hình cái nêm được hình thành?
Mô hình nêm là dạng mô hình nén, nên quá trình hình thành nêm cũng là quá trình tích lũy trước khi giá bứt phá. Khác với mô hình chữ nhật có các đỉnh, đáy ngang nhau, trong mô hình nêm giá vẫn tạo đỉnh, đáy cao dần hoặc thấp dần, nhưng biên độ dao động ngày càng hẹp.
Diễn biến tâm lý mô hình cái nêm tăng
Mô hình nêm tăng thường phá vỡ theo hướng giảm. Trong nêm tăng, giá vẫn tạo đỉnh cao hơn và đáy cao hơn, nhưng các đỉnh tăng chậm hơn các đáy, khiến vùng giá co hẹp dần về phía cuối nêm. Điều này cho thấy mỗi lần phe mua đẩy giá lên cao hơn, họ chỉ đi được một đoạn ngắn hơn trước, tức lực mua đang yếu dần.
Nếu xu hướng trước đó là xu hướng giảm, nêm tăng thường chỉ là một nhịp hồi yếu ớt; khi giá phá xuống cạnh dưới của nêm, đà giảm cũ thường được tiếp diễn.
Nếu xu hướng trước đó là xu hướng tăng, nêm tăng là tín hiệu xu hướng tăng đang đuối sức và có thể đảo chiều giảm. Theo kinh nghiệm của nhiều trader, đà giảm sau nêm tăng dạng tiếp diễn (trong xu hướng giảm) thường mạnh hơn so với dạng đảo chiều, nhưng điều này không phải lúc nào cũng đúng. Chúng tôi sẽ đưa ví dụ cụ thể trong phần hướng dẫn giao dịch.
Diễn biến tâm lý mô hình cái nêm giảm
Ngược lại với nêm tăng, nêm giảm được cấu tạo bởi 2 đường xu hướng cùng dốc xuống.
Trong nêm giảm, giá vẫn tạo đỉnh thấp hơn và đáy thấp hơn, nhưng các đáy giảm chậm hơn các đỉnh, vùng giá co hẹp dần. Điều này cho thấy mỗi lần phe bán đẩy giá xuống thấp hơn, họ chỉ đi được một đoạn ngắn hơn, tức lực bán đang yếu dần, nhiều nhà đầu tư đang phân vân hoặc đứng ngoài quan sát.
Khi phe mua đủ sức phá vỡ cạnh trên của nêm, giá thường bật tăng khá mạnh.
Tương tự nêm tăng, với nêm giảm, dạng tiếp diễn (xuất hiện trong xu hướng tăng) thường cho đà tăng mạnh hơn dạng đảo chiều (xuất hiện cuối xu hướng giảm), dù không phải lúc nào cũng vậy.
Thế nào là 1 mô hình cái nêm chuẩn?
Như vậy, nêm gồm 2 đường xu hướng, và 2 đường này phải cùng hướng với nhau: lên thì cùng lên, xuống thì cùng xuống, đồng thời hội tụ dần.
Nếu 1 đường hướng lên trên, đường còn lại hướng xuống dưới và hội tụ vào nhau, đó là mô hình tam giác (hoặc cờ đuôi nheo nếu mô hình nhỏ, ngắn hạn sau một đợt giá chạy mạnh). Nếu 2 đường song song với nhau, đó là kênh giá hoặc mô hình cờ.
Ví dụ như ở hình sau, một đường dốc xuống và một đường dốc lên, thì đây không được xem là mô hình nêm.
Ngoài ra, theo Thomas Bulkowski, tác giả nổi tiếng với các thống kê về mô hình giá, giá nên chạm vào 2 đường xu hướng tổng cộng ít nhất 5 lần, tức ít nhất 3 lần trên một đường và 2 lần trên đường còn lại.
Điều này hợp lý, vì chỉ cần 2 điểm để kẻ 1 đường xu hướng, nhưng cần ít nhất 3 điểm chạm thì đường xu hướng đó mới được xác nhận.
Khi giá chạm 1 đường ít nhất 3 lần, đường xu hướng đó có ý nghĩa hơn, và càng có giá trị nếu kết hợp với xu hướng diễn ra trước khi nêm hình thành.
Như ví dụ bên dưới, khi giá chạm đường hỗ trợ nhiều lần sẽ mang tới cho các bạn 2 thông tin:
- Xác nhận được đường xu hướng.
- Giá chạm đường xu hướng càng nhiều lần mà không phá vỡ thì đường đó càng được nhiều trader chú ý; khi giá phá vỡ được, giá thường đi một đoạn khá xa.
Dù ở dạng nào, khi nối 2 đường xu hướng lại với nhau, các đỉnh đáy bên trong mô hình nêm vẫn phải theo công thức:
- Mô hình nêm tăng: tạo ra các đỉnh cao hơn và các đáy cao hơn, biên độ thu hẹp dần.
- Mô hình nêm giảm: tạo ra các đỉnh thấp hơn và đáy thấp hơn, biên độ thu hẹp dần.
Cũng theo Bulkowski, trên biểu đồ ngày, thời gian hình thành mô hình nêm thường tối thiểu khoảng 3 tuần và thường không quá 4 hoặc 5 tháng.
Nếu mô hình hình thành trong thời gian ngắn hơn 3 tuần, đó có thể là dạng mô hình khác như cờ đuôi nheo. Có thể thấy, mô hình nêm thường là mô hình dài hơn, còn mô hình cờ là mô hình ngắn hạn.
Như vậy, mấu chốt để có một mô hình nêm chuẩn là: một là giá chạm vào 2 cạnh nêm đủ nhiều lần, hai là 2 cạnh phải cùng hướng lên hoặc cùng hướng xuống và hội tụ dần.
Nếu giao dịch lướt sóng trên khung nhỏ, một số trader chấp nhận nêm có ít điểm chạm hơn (ví dụ tổng cộng 3–4 điểm).
Nhưng các bạn lưu ý: giá chạm càng ít thì khả năng mô hình sai, phá vỡ giả càng cao. Vì vậy cần kết hợp thêm nhiều yếu tố khác, luôn đặt dừng lỗ và chốt lời theo kế hoạch.
Hướng dẫn giao dịch với mô hình cái nêm
Bước 1: xác định xu hướng trước đó. Đây là bước bắt buộc trong mọi trường hợp.
Ví dụ như dưới đây: xu hướng phía trước là một đà tăng rất mạnh.
Bước 2: kiểm tra xem đó có đúng là mô hình nêm không, dựa vào các tiêu chí ở phần trước để tránh nhầm lẫn.
Bước 3: chờ nến đóng cửa phá vỡ ra ngoài cạnh nêm (với nêm tăng là đóng cửa dưới cạnh dưới) như chỗ khoanh tròn, lúc đó mô hình mới được xác nhận và mới vào lệnh.
Cách chốt lời của mô hình nêm khác với các mô hình có đường viền cổ, có 2 cách:
- Cách thứ nhất: với mô hình nêm cân đối, rõ ràng như hình dưới, bạn đo chiều cao phần rộng nhất của nêm (khoảng cách giữa điểm đầu của đường xu hướng phía trên và điểm đầu của đường xu hướng phía dưới), rồi tính từ điểm phá vỡ theo hướng phá vỡ đúng khoảng cách đó để có mục tiêu chốt lời tham khảo.
- Cách thứ hai: với mô hình nêm không cân đối, các đỉnh đáy lệch nhau nhiều nên cách đo trên không chính xác, bạn có thể lấy mục tiêu là vùng giá nơi mô hình nêm bắt đầu hình thành (đỉnh hoặc đáy đầu tiên của nêm).
Với mô hình nêm tăng (phá vỡ xuống), đặt cắt lỗ phía trên đỉnh gần nhất bên trong nêm, sát cạnh trên của nêm.
Với nêm giảm (phá vỡ lên), đặt cắt lỗ phía dưới đáy gần nhất bên trong nêm, cách một khoảng nhỏ. Dù chọn cách nào, hãy tính khối lượng giao dịch theo khoảng cách dừng lỗ.
Hướng dẫn giao dịch mô hình nêm tăng
Đây là một mô hình nêm khá rõ ràng: phía trước là một xu hướng tăng mạnh, sau đó giá bắt đầu co hẹp lại trong nêm, liên tiếp tạo ra các đỉnh cao hơn và đáy cao hơn nhưng biên độ ngày càng hẹp, rồi phá xuống cạnh dưới và đảo chiều giảm mạnh.
Với các bạn trader mới, cần nhớ: nêm tăng thường phá vỡ theo hướng giảm, còn nêm giảm thường phá vỡ theo hướng tăng. Tóm gọn: NÊM TĂNG THƯỜNG KẾT THÚC BẰNG GIÁ GIẢM, NÊM GIẢM THƯỜNG KẾT THÚC BẰNG GIÁ TĂNG. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp giá phá vỡ theo hướng ngược lại, nên luôn chờ nến đóng cửa xác nhận hướng phá vỡ.
Như đã nói, mô hình nêm có thể là tiếp diễn hoặc đảo chiều. Trong trường hợp này, xu hướng phía trước là xu hướng tăng, sau khi hình thành nêm tăng thì giá đã đảo chiều giảm. Mục tiêu chốt lời được đo như minh họa bên dưới.
Mục tiêu này chỉ mang tính tương đối. Hãy chốt lời theo kế hoạch đã đặt ra, có thể chốt một phần khi giá đi được một đoạn và dời dừng lỗ về điểm vào lệnh để tránh lệnh đang có lời quay lại thành lỗ.
Bây giờ, chúng ta cùng xem một mô hình nêm tăng theo dạng tiếp diễn.
Ở ví dụ trên, phía trước là một đà giảm. Sau khi giá phá vỡ cạnh dưới của nêm, giá đã giảm mạnh.
Ở đây giá đang trong giai đoạn tích lũy giữa xu hướng giảm. Quá trình tích lũy không nhất thiết phải nằm ở đỉnh hoặc đáy, mà có thể nằm ở giữa xu hướng như hình phía trên, vì đây là mô hình tiếp diễn.
Sau khi nêm hình thành và quá trình tích lũy kết thúc, giá đã giảm rất mạnh.
Tuy nhiên, không phải cứ phá vỡ cạnh nêm là giá sẽ đi thẳng một mạch. Quan sát kỹ bạn sẽ thấy giá đã phá qua đường xu hướng phía dưới (đường hỗ trợ), hỗ trợ biến thành kháng cự, nhưng giá vẫn loanh quanh ở đó một thời gian.
Phải tới tận phiên thứ 6 giá mới thực sự giảm, nên khi giao dịch bạn cần kiên nhẫn. Nếu đặt dừng lỗ quá sát, bạn có thể bị quét dừng lỗ ngay trước khi giá đi đúng hướng; ngược lại, dừng lỗ xa thì phải giảm khối lượng. Hãy chọn trước kế hoạch và tuân thủ nó.
Hướng dẫn giao dịch với mô hình nêm giảm
Trong ví dụ dưới đây, giá tạo ra một mô hình nêm giảm giữa xu hướng tăng, chạm nhiều lần vào 2 cạnh nêm.
Sau khi giá phá vỡ đường xu hướng phía trên, giá đã tăng mạnh, tiếp diễn đà tăng phía trước.
Các mô hình nêm xuất hiện ở giữa xu hướng như thế này rất dễ bị nhầm lẫn: nếu giá sau đó tăng tiếp thì đó là mô hình tiếp diễn, nhưng nếu giá giảm tiếp thì vùng đó lại trở thành đỉnh của một đợt đảo chiều. Chỉ khi giá phá vỡ rõ ràng mới biết mô hình đi theo hướng nào.
Vì vậy, mọi mô hình và phương pháp đều chỉ mang tính tương đối. Khi giao dịch với mô hình nêm, bạn nên kết hợp với các chỉ báo và công cụ khác để có nhiều tín hiệu đồng thuận hơn.
Tiếp theo là một ví dụ về mô hình nêm giảm dạng đảo chiều.
Đây là mô hình nêm giảm với 2 đường xu hướng cùng hướng xuống, hình thành sau khi giá đã giảm khá nhiều.
Sau khi hình thành nêm và giá phá vỡ cạnh trên, giá đã tăng khá xa.
Một số thắc mắc về mô hình nêm tăng hoặc nêm giảm
Mô hình nêm là dạng mô hình tiếp diễn hay đảo chiều?
Nêm có thể là mô hình tiếp diễn hoặc mô hình đảo chiều, tùy vào xu hướng trước đó.
Hai đường xu hướng trong mô hình nêm có phải luôn cùng hướng với nhau?
Đúng, lên thì cùng lên và xuống thì cùng xuống, đồng thời hội tụ dần vào nhau.
Mô hình nêm hay xuất hiện ở đâu?
Mô hình nêm có thể xuất hiện ở mọi khung thời gian, ở cuối một xu hướng hoặc giữa xu hướng. Trên các khung thời gian nhỏ, giá thường co hẹp lại trước các tin quan trọng như Non-farm (bảng lương phi nông nghiệp Mỹ), quyết định lãi suất, phát biểu của Chủ tịch Fed, và nhiều trader chờ giá phá vỡ cạnh nào sẽ đánh theo cạnh đó. Tuy nhiên, giao dịch lúc ra tin rất rủi ro vì spread giãn rộng và trượt giá; khi chưa có kinh nghiệm, bạn nên đứng ngoài, và nếu giao dịch thì chỉ dùng khối lượng rất nhỏ.
Mô hình nêm xuất hiện khá nhiều trong giao dịch forex, nên các bạn cần nắm rõ cấu tạo của mô hình và thế nào là một mô hình nêm chuẩn để tránh nhầm lẫn khi giao dịch. Hãy luyện tập nhận diện mô hình trên tài khoản demo trước.
