Nội dung chính
Volume Spread Analysis (Phân tích khối lượng – biên độ giá, VSA) là phương pháp phân tích thường được xem là khó tiếp cận với người mới. Khác với các phương pháp phân tích kỹ thuật dựa chủ yếu vào giá hay phân tích cơ bản dựa vào tin tức, VSA tập trung vào mối quan hệ giữa giá và khối lượng để đánh giá cung cầu trên thị trường.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ giới thiệu đến các bạn những vấn đề căn bản nhất của VSA và 2 ứng dụng quan trọng nhất của phương pháp phân tích đặc biệt này. Cùng theo dõi nhé.
VSA (Volume Spread Analysis) là gì?
Volume Spread Analysis (VSA) – Phân tích Khối lượng Chênh lệch giá, là phương pháp phân tích biến động giá dựa trên mối quan hệ cung – cầu, từ đó dự đoán xu hướng sắp tới của thị trường. Công cụ chủ yếu của phương pháp này chỉ bao gồm đồ thị giá và khối lượng. Lưu ý: VSA ra đời trên thị trường chứng khoán, nơi có số liệu khối lượng tập trung; trong forex giao ngay, khối lượng trên MT4 chỉ là tick volume của từng sàn nên kết quả phân tích cần được diễn giải thận trọng.
Phương pháp VSA cho rằng, nguyên nhân của biến động giá cũng chính là sự mất cân bằng giữa cung và cầu trên thị trường và sự mất cân bằng này được tạo ra từ động thái của những nhà đầu tư chuyên nghiệp, các “ông lớn” trên thị trường, mà theo tác giả của phương pháp này thì họ chính là những “nhà khai thác chuyên nghiệp” hay “tiền thông minh (smart money)”.
Động thái của những “ông lớn” này được thể hiện rõ nét trên biểu đồ và phương pháp VSA sẽ xác định mối quan hệ cung – cầu thông qua những động thái đó dựa vào mối tương quan giữa 3 biến số trên biểu đồ, bao gồm:
- Volume: Khối lượng của một thanh giá hay khối lượng của một phiên giao dịch
- Spread: Biên độ của phiên giao dịch (từ giá cao nhất tới giá thấp nhất)
- Close: giá đóng cửa của phiên giao dịch
Lịch sử ra đời của Phương pháp VSA
Người đã phát triển phương pháp phân tích VSA đồng thời phát triển phần mềm phân tích dựa trên phương pháp này chính là một nhà đầu tư chứng khoán tài ba – Tom Williams.
Sau khi theo học phương pháp Wyckoff tại Stock Market Institute ở Park Ridge (Mỹ), ông cho rằng phần lớn manh mối về cung cầu đều nằm trên đồ thị giá và khối lượng, nếu trader biết cách đọc chúng.
Sau đó, qua nhiều năm nghiên cứu, dựa trên phương pháp Wyckoff, Tom đã tiếp tục phát triển tầm quan trọng của chênh lệch giá và mối quan hệ của nó với khối lượng giao dịch và giá đóng cửa. Đến năm 1993, Tom đã công bố tác phẩm của mình đến với công chúng qua cuốn The Undeclared Secrets That Drive the Stock Market — bản viết lại sau này mang tên Master the Markets — và phát triển một chương trình giao dịch máy tính với phương pháp Wyckoff Volume Spread Analysis như ngày nay.
Trong phương pháp luận của mình, Tom cho rằng: “Thị trường không vận động một cách ngẫu nhiên như nhiều trader vẫn nghĩ, họ không thực sự hiểu được bản chất sự vận động của thị trường nên giao dịch sai lầm theo tâm lý bầy đàn.”
Và “Nếu bạn đọc được mối quan hệ cung – cầu từ đồ thị giá, bạn sẽ có lợi thế hơn so với đám đông không am hiểu về thị trường, và bạn có thể giao dịch một cách hài hòa cùng với smart money.”
Các thành phần của phương pháp VSA
3 thành phần và cũng là 3 biến số chính của phương pháp phân tích VSA chính là:
Volume: Khối lượng giao dịch
Nhiều nhà đầu tư nghiệp dư chưa coi trọng khối lượng giao dịch. Thông thường, một số các indicators đã tích hợp sẵn khối lượng vào trong biến động của giá cả nhưng phương pháp này vẫn có những hạn chế nhất định. Ví dụ, một indicator thường chỉ ra rằng thị trường sẽ tăng giá với khối lượng giao dịch cao, tuy nhiên, giá vẫn có thể giảm hoặc đi ngang với cùng mức khối lượng đó. Điều này chứng tỏ vẫn còn có sự hiện diện của các yếu tố khác đang hoạt động trên biểu đồ giá.
Có 2 mức khối lượng mà trader cần quan tâm khi sử dụng phương pháp VSA, đó là:
- Khối lượng cao hơn trung bình: là mức khối lượng cao hơn so với khối lượng trung bình nhưng vẫn thấp hơn đỉnh trước đó. Mức trung bình của khối lượng thường được lựa chọn là đường MA(20) của Volume.
- Khối lượng siêu cao: là đỉnh cao nhất trong khoảng thời gian đang xem xét, cao hơn so với đỉnh trước đó.
Spread: Chênh lệch giá
Là phạm vi biến động giá của phiên giao dịch, được tính bằng khoảng cách giữa giá cao nhất và giá thấp nhất của cây nến (tính cả râu nến), không chỉ riêng phần thân nến.
Lưu ý: Spread ở đây không phải là chênh lệch giữa giá Bid và giá Ask như chúng ta từng tiếp cận.
Close: Giá đóng cửa
Giá đóng cửa được Tom Williams cho rằng là thông tin quan trọng nhất của phương pháp phân tích VSA. Giá đóng cửa có thể nằm ở gần đỉnh, ở giữa hoặc gần đáy của biên độ nến, và vị trí này cho biết phe nào đã thắng thế vào cuối phiên.
Cách giao dịch với phương pháp VSA
Có rất nhiều vấn đề xoay quanh phương pháp VSA và cũng có rất nhiều khía cạnh, cách giao dịch với phương pháp này, nhưng trong khuôn khổ của bài viết, chúng tôi sẽ chỉ giới thiệu đến các bạn 2 ứng dụng chính của phương pháp VSA, đó là SOW (Sign Of Weakness) – Dấu hiệu Giảm giá và SOS (Sign Of Strength) – Dấu hiệu Tăng giá.
Trước khi đi vào cụ thể 2 ứng dụng giao dịch này, các bạn có thể tham khảo lại bài viết Phương pháp Wyckoff là gì? 3 quy luật của phương pháp Wyckoff để hiểu rõ hơn về 4 giai đoạn của chu kỳ giá trong phương pháp Wyckoff.
Sign Of Weakness – Dấu hiệu Giảm giá
Dấu hiệu Giảm giá xảy ra khi nhu cầu dần trở nên cạn kiệt sau một đợt tăng giá kéo dài. Người mua ít đi, phe mua bắt đầu chốt lời và nguồn cung tăng lên do nhiều người bán bắt đầu gia nhập thị trường.
Dấu hiệu Giảm giá: Cung > Cầu.
Trong 4 giai đoạn của chu kỳ giá: Tích lũy, Giá lên, Phân phối và Giá xuống thì SOW xuất hiện ở giai đoạn Giá xuống: khi cung nhiều hơn cầu, sau giai đoạn phân phối và tái phân phối.
- Các mẫu hình chênh lệch giá – khối lượng của SOW
Có khá nhiều mẫu hình chênh lệch giá – khối lượng khi phân tích SOW, nhưng trong bài viết này, chúng tôi sẽ chỉ đề cập đến 3 mẫu hình quan trọng và được phân tích phổ biến nhất, đó là UpThrust, Buying Climax và No Demand Bar.
UpThrust – Lực đẩy lên
Mẫu hình này thường là một cây nến giá bị đẩy lên trên các đỉnh gần đó rồi đóng cửa gần đáy nến (trông giống Pin bar đảo chiều giảm), đi kèm khối lượng siêu cao hoặc cao trên trung bình.
Phương pháp VSA cho rằng: khối lượng lớn là “nỗ lực” lớn, nhưng kết quả là giá không giữ được ở vùng cao mà đóng cửa gần đáy. Sự bất thường giữa nỗ lực và kết quả này cho thấy nguồn cung lớn đã xuất hiện ở vùng giá cao, giá có thể giảm trong thời gian tới.
Buying Climax – Cao trào Mua
Mẫu hình Buying Climax bao gồm một cây nến tăng có những đặc điểm sau:
- Biên độ nến (spread) rất lớn
- Giá vượt lên đỉnh mới, cao hơn các đỉnh trước đó
- Bóng nến trên dài đáng kể, giá đóng cửa không nằm sát đỉnh, cho thấy thị trường bắt đầu từ chối giá lên
Và khối lượng siêu cao hoặc cao trên trung bình.
Tuy nhiên, mẫu hình này thường chỉ xảy ra đúng khi xu hướng trước đó phải rõ ràng, trong trường hợp này là một xu hướng tăng đã hình thành một thời gian khá lâu trước khi Buying Climax xuất hiện. Ngoài ra, xu hướng tăng này được tăng tốc dần về cuối với khối lượng cực kỳ lớn.
No Demand Bar – Nến không có nhu cầu mua
No Demand ở đây có nghĩa là lực cầu đang yếu dần, giá khó tăng tiếp và có thể giảm xuống.
Mẫu hình No Demand Bar bao gồm 1 thanh nến tăng có biên độ (spread) hẹp và khối lượng giao dịch thấp hơn ít nhất 2 phiên trước đó. Thông thường, mẫu hình này sẽ xuất hiện trong một xu hướng giảm và cho tín hiệu tiếp diễn xu hướng. No Demand Bar thường xuất hiện vào cuối một đợt điều chỉnh tăng.
Sign Of Strength – Dấu hiệu Tăng giá
Ngược lại với SOW, SOS xảy ra khi nguồn cung cạn kiệt sau một đợt giảm giá kéo dài và người mua bắt đầu nhảy vào thị trường, nhu cầu tăng lên.
Dấu hiệu Tăng giá: Cầu > Cung
Trong 4 giai đoạn của chu kỳ giá: Tích lũy, Giá lên, Phân phối và Giá xuống thì SOS xuất hiện ở giai đoạn Giá lên: khi cầu nhiều hơn cung, sau giai đoạn tích lũy và tái tích lũy.
- Các mẫu hình chênh lệch giá – khối lượng của SOS
Down Thrust – Lực đẩy xuống
Ngược lại với Up Thrust, mẫu hình Lực đẩy xuống bao gồm một nến Pin bar đảo chiều tăng và khối lượng siêu cao hoặc cao hơn trung bình.
Selling Climax – Cao trào bán
Mẫu hình Selling Climax bao gồm một nến giảm có biên độ (spread) rất lớn, giá xuống thấp hơn đáy gần nhất trước đó nhưng râu nến dưới dài đáng kể, giá đóng cửa không nằm sát đáy, cho thấy thị trường bắt đầu từ chối giá xuống. Tất nhiên là cộng với khối lượng siêu cao hoặc cao trên trung bình.
Tương tự mẫu hình Buying Climax, Cao trào bán phải xuất hiện sau một xu hướng giảm rõ ràng trước đó và xu hướng này nên tăng tốc dần về cuối cùng với khối lượng cực lớn.
No Supply Bar – Nến không có nguồn cung
Mẫu hình No Supply Bar bao gồm 1 nến giảm có biên độ (spread) hẹp và khối lượng thấp hơn ít nhất 2 cây nến trước đó. Mẫu hình này thường xuất hiện trong một xu hướng tăng, báo hiệu lực bán yếu và xu hướng tăng có thể tiếp diễn, không phải tín hiệu đảo chiều.
Nguyên lý hoạt động của phương pháp phân tích VSA
Qua cả 6 mẫu hình chênh lệch giá – khối lượng của cả 2 ứng dụng chính của VSA đã nêu trên thì chúng ta có thể thấy rõ mối quan hệ giữa biên độ nến (spread), vị trí giá đóng cửa và khối lượng của cây nến.
Khi giá vận động bình thường, chúng ta có “sự xác nhận” giữa biên độ nến và khối lượng; ngược lại, khi có “sự bất thường”, VSA cho rằng thị trường đang mất cân bằng cung – cầu, và giá có thể di chuyển theo phía đang mạnh hơn.
- Sự xác nhận: là khi khối lượng đồng nhất với biên độ nến, nói cách khác, nến có biên độ rộng thì khối lượng cũng lớn, nến có biên độ hẹp thì khối lượng cũng nhỏ.
- Sự bất thường: là khi sự xác nhận đó không xảy ra: biên độ rộng nhưng khối lượng nhỏ, hoặc khối lượng rất lớn nhưng giá đi được rất ít hay đóng cửa ngược hướng. Sự bất thường xảy ra chứng tỏ mối quan hệ cung – cầu bị mất cân đối, tạo ra Dấu hiệu Tăng giá (SOS) hoặc Dấu hiệu Giảm giá (SOW).
Phân tích sự bất thường trong các mẫu hình của SOS và SOW.
UpThrust (SOW) và Down Thrust (SOS): sự bất thường thể hiện rất rõ ở 2 mẫu hình này: khối lượng rất lớn (siêu cao hoặc cao trên trung bình) nhưng giá lại đóng cửa ngược với hướng bị đẩy đi (UpThrust đóng cửa gần đáy, Down Thrust đóng cửa gần đỉnh).
Buying Climax (SOW) và Selling Climax (SOS): Thoạt nhìn thì 2 mẫu hình này không có sự bất thường vì biên độ nến rộng và khối lượng cao. Tuy nhiên, sự bất thường đến từ sự từ chối giá của thị trường sau một xu hướng kéo dài.
Ở mẫu hình Buying Climax, cây nến có bóng nến trên dài đáng kể: dù khối lượng rất lớn, giá không giữ được ở vùng cao nhất. Theo VSA, điều này cho thấy dòng tiền lớn đang bán ra cho những người mua đuổi ở cuối xu hướng tăng.
Tương tự, ở mẫu hình Selling Climax, cây nến có bóng nến dưới dài đáng kể: dù khối lượng rất lớn, giá không đóng cửa ở vùng thấp nhất. Theo VSA, điều này cho thấy dòng tiền lớn đang mua vào từ những người bán tháo trong hoảng loạn.
No Demand Bar (SOW) và No Supply Bar (SOS): không có sự bất thường giữa biên độ và khối lượng trong 2 mẫu hình nến này vì biên độ hẹp và khối lượng thấp. Tuy nhiên, vì nguồn cung (No Supply) hoặc cầu (No Demand) yếu đi rõ rệt trong bối cảnh xu hướng, giá có thể dịch chuyển theo sự mất cân bằng này, tăng lên khi không có nguồn cung hoặc giảm xuống khi không có nhu cầu.
Ưu điểm và hạn chế của phương pháp VSA
Ưu điểm
Điểm mấu chốt của VSA là nghiên cứu mối quan hệ giữa biên độ nến, giá đóng cửa và khối lượng, để tìm hiểu nguyên nhân cung cầu đằng sau các chuyển động của giá, thay vì chỉ nhìn hình dạng của giá.
VSA tập trung theo dõi dấu vết của các nhà giao dịch chuyên nghiệp, tổ chức lớn (dòng tiền thông minh). Họ giao dịch khối lượng lớn nên hoạt động của họ thường để lại dấu vết trên biểu đồ giá và khối lượng. Nếu đọc được những dấu vết này, trader có thể tránh mua đuổi ở đỉnh hay bán tháo ở đáy cùng đám đông.
Hạn chế
- Vẫn mang tính chủ quan: cùng một cây nến, mỗi người có thể đánh giá khối lượng “cao” hay “thấp”, biên độ “rộng” hay “hẹp” khác nhau; cần rất nhiều thời gian luyện tập.
- Phụ thuộc chất lượng dữ liệu khối lượng: VSA ra đời trên thị trường chứng khoán có khối lượng tập trung. Trong forex giao ngay, khối lượng trên MT4 chỉ là tick volume của từng sàn, nên các tín hiệu VSA kém tin cậy hơn và cần diễn giải thận trọng.
- Không cho điểm vào lệnh, dừng lỗ cụ thể: VSA chủ yếu giúp đánh giá bối cảnh cung cầu; trader vẫn cần kết hợp với xu hướng, hỗ trợ/kháng cự và quản lý vốn.
- Khung thời gian nhỏ nhiễu nhiều: tín hiệu VSA thường có ý nghĩa hơn trên các khung thời gian lớn.
Giống như phân tích kỹ thuật hay phân tích cơ bản, VSA không phải là phương pháp “tốt hơn tất cả”, mà là một cách nhìn bổ sung. Nhiều trader kết hợp VSA với các công cụ khác để có thêm góc nhìn về cung cầu.
Kết luận
Những gì trình bày ở trên chưa phải là tất cả về phương pháp VSA, nhưng là những nội dung cơ bản nhất để các bạn bước đầu tiếp cận phương pháp này.
VSA còn rất nhiều mẫu hình khối lượng – biên độ giá và các biến thể đa nến khác. Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn, bạn có thể đọc cuốn Master the Markets của Tom Williams, và hãy luyện tập trên tài khoản demo, luôn đặt dừng lỗ khi áp dụng.
