Nội dung chính
Nối tiếp chuỗi bài học về mô hình giá, hôm nay chúng tôi hướng dẫn các bạn một “người anh em” của mô hình 2 đỉnh, 2 đáy là mô hình 3 đỉnh và mô hình 3 đáy. Dù có nhiều đỉnh và nhiều đáy hơn, loại mô hình này thường được xem là biến thể của mô hình 2 đỉnh, 2 đáy.
Mô hình 3 đỉnh, 3 đáy khá hiếm gặp so với mô hình 2 đỉnh, 2 đáy. Về cách hình thành, chúng khá giống mô hình vai đầu vai (chỉ khác là các đỉnh cao gần bằng nhau), nên được nhiều trader theo dõi. Hãy cùng tìm hiểu cách nhận biết và giao dịch với mô hình 3 đỉnh, 3 đáy qua bài viết sau.
Phần I: Mô hình 3 đỉnh – Triple Top
Mô hình 3 đỉnh (Triple Top) là gì?
Mô hình 3 đỉnh là mô hình được hình thành từ 3 đỉnh có độ cao gần bằng nhau, là dạng mô hình đảo chiều nằm ở cuối xu hướng tăng. Khi hoàn thành (giá phá vỡ neckline), mô hình báo hiệu xu hướng có thể đảo chiều từ tăng sang giảm.
Đặc điểm của mô hình 3 đỉnh (Triple Top)
Mô hình 3 đỉnh được xem như biến thể của mô hình 2 đỉnh: sau khi tạo đỉnh thứ 1 và đỉnh thứ 2 (tương đương mô hình 2 đỉnh), giá không phá được neckline để giảm tiếp mà quay lên tạo đỉnh thứ 3.
Nếu đỉnh thứ 3 có độ cao gần ngang bằng đỉnh 1 và đỉnh 2 thì nhiều khả năng mô hình 3 đỉnh đang hình thành.
Cũng tương tự mô hình 2 đỉnh, mô hình 3 đỉnh có cấu tạo rất đơn giản chỉ gồm:
- Ba đỉnh cao gần bằng nhau
- Đường viền cổ neckline (nối các đáy nằm giữa các đỉnh)
- Xu hướng tăng trước đó
Nếu mô hình 2 đỉnh có hình chữ M thì mô hình 3 đỉnh trông giống chữ M có thêm một đỉnh nữa.
Điều gì khiến mô hình 3 đỉnh được hình thành?
Khi mô hình 3 đỉnh xuất hiện ở cuối xu hướng tăng, có thể thấy phe mua đã bắt đầu chững lại: sau khi tạo đỉnh thứ nhất, giá lên tạo đỉnh thứ 2 nhưng không vượt được, nên (tạm thời) phe mua và phe bán đang cân bằng nhau.
Khi phe bán đẩy giá xuống tạo đáy thứ 2, phe mua lại tiếp tục đẩy giá lên tạo đỉnh thứ 3. Giai đoạn này có thể xem là giai đoạn tích lũy, hai phe giằng co nhau. Vì mô hình xuất hiện ở cuối xu hướng tăng, việc giá 3 lần không vượt được đỉnh cho thấy phe bán đang dần giành lại thế chủ động. Sau khi phá vỡ đường neckline phía dưới, giá bắt đầu tạo các đáy thấp hơn, tức là giai đoạn chuyển từ tăng sang giảm bắt đầu hình thành.
Thế nào là 1 mô hình 3 đỉnh chuẩn?
Trong quá trình tạo ra 3 đỉnh, thị trường đi ngang, nên mô hình 3 đỉnh có hình dạng khá giống với mô hình chữ nhật.
Nếu không để ý, bạn rất dễ nhầm lẫn giữa hai loại mô hình này. Mô hình chữ nhật thường được xếp vào dạng mô hình tiếp diễn, còn mô hình 3 đỉnh là mô hình đảo chiều. Xác định sai mô hình sẽ dẫn tới vào lệnh sai hướng.
Nhìn thoáng qua ví dụ trên, bạn có thể nghĩ đây là mô hình 3 đỉnh. Tuy nhiên xu hướng trước đó là xu hướng giảm, và sau khi giai đoạn đi ngang kết thúc, giá phá xuống để tiếp tục đà giảm. Vì vậy đây không phải là mô hình 3 đỉnh các bạn nhé.
Ví dụ dưới đây cũng tương tự: trông giống mô hình 3 đỉnh, nhưng về bản chất chỉ là giai đoạn giá tích lũy để tiếp tục đà giảm trước đó.
Chính vì thế, một mô hình 3 đỉnh chuẩn cần thỏa mãn các yếu tố sau:
- Xu hướng trước đó là 1 xu hướng tăng
- Có 3 đỉnh cao gần bằng nhau, không chênh lệch quá nhiều
- Khối lượng giao dịch thường giảm dần qua các đỉnh, rồi tăng lên khi giá phá vỡ neckline (trong forex là khối lượng tick do sàn cung cấp, chỉ mang tính tham khảo)
- Nến phải đóng cửa bên dưới đường viền cổ neckline
Hãy xem một ví dụ về mô hình 3 đỉnh chuẩn:
Quan sát ví dụ trên, xu hướng phía trước rất rõ ràng là xu hướng tăng.
Sau đó, giá tạo đỉnh thứ nhất, xuống tạo đáy, lên tạo đỉnh thứ 2 ngang bằng đỉnh thứ nhất, xuống tạo đáy tiếp theo rồi lên tạo đỉnh thứ 3, sau đó giảm xuống phá vỡ đường viền cổ neckline và giảm mạnh. Khối lượng giao dịch từ đỉnh thứ nhất tới đỉnh thứ 3 cũng giảm đi rõ rệt.
Ngoài ra, trong ví dụ trên, nếu kẻ một đường trendline tăng thì có thể thấy giá đã chạm trendline nhiều lần nhưng không phá vỡ; khi giá phá qua cả trendline và neckline, giá đã giảm mạnh.
Hướng dẫn giao dịch mô hình 3 đỉnh
Người xưa có câu “Quá tam ba bận”: ba đỉnh xuất hiện gần nhau cho thấy bên mua đã 3 lần tấn công nhưng đều không đủ sức phá vỡ ngưỡng kháng cự, thể hiện sự đuối sức của phe “bò”. Trong thời gian này, người bán hoạt động tích cực hơn, chấp nhận bán ở các mức giá cao, tạo ra điểm cân bằng giữa lực mua và lực bán.
Sau 3 lần phe mua thất bại, phe “gấu” bước vào thị trường mạnh hơn và đẩy giá xuống. Đồng thời, những người mua trước đó có thể phải cắt lỗ, càng làm tăng lực bán.
Dù 3 đỉnh có độ cao ngang bằng nhau, nếu để ý khối lượng giao dịch tại 3 đỉnh sẽ thấy giảm dần, cho thấy phe mua đang yếu đi.
Giao dịch mô hình 3 đỉnh cũng có 2 cách:
- Giao dịch ngay khi giá phá vỡ (nến đóng cửa dưới neckline)
- Giao dịch khi giá re-test lại đường viền cổ
Cách thứ 2 có thêm bước xác nhận nên an toàn hơn, nhưng không phải lúc nào giá cũng quay lại re-test, nên bạn có thể bị lỡ lệnh.
Ở ví dụ trên, có 2 cơ hội vào lệnh: sau khi giá phá vỡ đường viền cổ neckline, giá giảm khá sâu, sau đó giá hồi lên re-test nhưng không vượt lại được neckline nên tiếp tục giảm.
Mục tiêu chốt lời tham khảo: đo khoảng cách từ đỉnh của mô hình xuống đường viền cổ neckline, rồi tính từ điểm phá vỡ neckline xuống đúng khoảng cách đó. Giá có thể không tới được mục tiêu, nên hãy kết hợp với các vùng hỗ trợ phía dưới.
Các bạn giao dịch ở khung nào thì đo và chốt lời theo khung đó. Cắt lỗ (SL) đặt phía trên đỉnh cao nhất của mô hình một khoảng đủ để tránh nhiễu, và tính khối lượng theo khoảng cách này.
Phần II: Mô hình 3 đáy (Triple Bottom)
Mô hình 3 đáy là gì?
Về cơ bản, mô hình 3 đáy có cấu tạo, cách hình thành và tâm lý thị trường tương tự mô hình 3 đỉnh, chỉ đảo ngược lại: phe thắng thế là phe mua, với điều kiện giá phá vỡ được đường viền cổ neckline phía trên.
Như vậy, mô hình 3 đáy là mô hình đảo chiều hình thành ở cuối xu hướng giảm: giá 3 lần giảm về cùng một vùng hỗ trợ nhưng không phá được. Khi phe mua đẩy giá phá vỡ neckline, xu hướng có thể chuyển từ giảm sang tăng.
Đặc điểm của mô hình 3 đáy
Mô hình 3 đáy gồm 3 đáy gần bằng nhau, đường neckline (nối các đỉnh nằm giữa các đáy), và xu hướng trước đó phải là xu hướng giảm. Mô hình chỉ hoàn thành khi giá phá vỡ neckline.
Điều gì khiến mô hình 3 đáy được hình thành?
Quá trình hình thành mô hình cũng là giai đoạn tích lũy. Giá tích lũy càng lâu thì biến động sau khi phá vỡ thường càng mạnh.
Xu hướng trước đó là xu hướng giảm, nhưng trong giai đoạn này, phe bán và phe mua gần như cân bằng. Vì vậy thay vì tiếp tục tạo các đáy thấp hơn, giá chỉ tạo các đáy ngang nhau; khi phe mua đủ sức đẩy giá vượt lên neckline, xu hướng tăng có thể bắt đầu.
Thế nào là 1 mô hình 3 đáy chuẩn?
Một mô hình 3 đáy đẹp thì phía trước phải có một xu hướng giảm rõ ràng. Sau khi tạo được 3 đáy, giá phải phá vỡ đường viền cổ neckline thì mới xác nhận chuyển từ xu hướng giảm sang xu hướng tăng. Tương tự như mô hình 3 đỉnh, mô hình 3 đáy cần hội tụ các tiêu chí:
- Xu hướng trước đó là 1 xu hướng giảm.
- Có 3 đáy gần bằng nhau, không quá lệch nhau.
- Khối lượng giao dịch thường giảm dần trong quá trình hình thành và tăng lên khi giá phá vỡ neckline.
- Nến phải đóng cửa bên trên đường neckline.
Hãy quan sát ví dụ sau đây:
Nếu xác định đây là mô hình 3 đáy thì bạn đã nhầm.
Giá tạo đáy thứ nhất, lên tạo đỉnh, xuống tạo đáy thứ 2, rồi đáy thứ 3, nhưng trước đó là một xu hướng tăng, nên đây chỉ là giai đoạn đi ngang của một mô hình tiếp diễn. Sau khi tích lũy đủ, giá phá vỡ kháng cự (kháng cự biến thành hỗ trợ) và tăng tiếp. Vì vậy, một trong những yếu tố quan trọng nhất của mô hình 3 đỉnh, 3 đáy là xu hướng trước đó phải ngược chiều với hướng phá vỡ, và phải chờ giá phá vỡ đường neckline.
Còn đây là một mô hình 3 đáy đẹp:
Xu hướng trước đó là một xu hướng giảm rất mạnh.
Giá giảm xuống tạo đáy thứ nhất, hồi lên tạo đỉnh thứ nhất, lại giảm xuống tạo đáy thứ 2, hồi lên tạo đỉnh thứ 2, sau đó giảm tạo đáy thứ 3, và cuối cùng phá vỡ đường viền cổ neckline rồi tăng.
Sau khi phá vỡ neckline, giá chỉ lên được một đoạn ngắn rồi quay lại re-test ở vùng khoanh tròn; giá không đóng cửa trở lại dưới neckline, sau đó mới tăng tiếp.
Hướng dẫn giao dịch với mô hình 3 đáy
Cách giao dịch mô hình 3 đáy cũng tương tự mô hình 3 đỉnh:
- Vào lệnh khi giá phá vỡ đường viền cổ neckline
- Hoặc chờ giá re-test lại đường viền cổ neckline rồi mới vào lệnh
Như các bạn thấy, sau một đà giảm rất dài, giá tạo ra đáy thứ nhất, đáy thứ 2, đáy thứ 3 rồi phá vỡ neckline và đi lên.
Sau đó, giá re-test lại neckline rồi tiếp tục tăng, nên trong ví dụ này vào lệnh ngay khi phá vỡ hay khi re-test đều có lời. Để ý thêm, khối lượng giao dịch tăng mạnh ở khu vực đáy thứ 3 và khi giá phá vỡ. Với mô hình 3 đỉnh hoặc 3 đáy, các bạn cần quan tâm 2 yếu tố:
- Một là giá phải phá vỡ đường viền cổ neckline (nến đóng cửa bên kia neckline).
- Hai là theo dõi khối lượng giao dịch để xác nhận thêm cho điểm phá vỡ.
Một ví dụ tiếp theo về mô hình 3 đáy như bên dưới:
Ở đây giá tạo ra 3 đáy, đáy thứ 3 không ngang bằng mà cao hơn các đáy trước, nhưng đây vẫn là một mô hình đẹp.
Bởi vì trước đó có một xu hướng rõ ràng, và đường gạch ngang vừa là đường neckline vừa là vùng kháng cự.
Vùng kháng cự này đã hình thành rất lâu nên có ý nghĩa lớn. Khi giá phá vỡ đường này, giá không quay lại re-test mà tăng mạnh luôn.
Vì vậy, có những trường hợp chờ re-test sẽ bị lỡ lệnh, còn vào lệnh ngay khi phá vỡ lại có giá tốt hơn; mỗi cách đều có ưu, nhược điểm riêng.
Người mới vẫn nên cân nhắc cách chờ giá re-test neckline, vì:
- Có thêm xác nhận rằng mô hình đã thực sự hình thành.
- Giảm rủi ro dính phá vỡ giả, đổi lại có thể bỏ lỡ một số cơ hội.
Về việc re-test, hãy xem ví dụ dưới đây:
Giá giảm rất mạnh, sau khi tạo ra 3 đáy và phá vỡ đường neckline thì giá đi lên.
Sau đó, giá re-test lại neckline rồi tiếp tục tăng mạnh. Các bạn có thể dùng một trong 2 cách vừa nêu, và luôn phải đặt cắt lỗ phía dưới đáy thấp nhất của mô hình:
Cắt lỗ đặt dưới đáy một khoảng đủ để tránh nhiễu; khung thời gian càng lớn thì khoảng cách này càng xa.
Vì vậy bạn phải tính khối lượng giao dịch theo khoảng cách dừng lỗ, để nếu thua lệnh thì tài khoản chỉ mất một phần nhỏ. Xem thêm: Quy tắc quản lý vốn 2%.
Một số thắc mắc mô hình 3 đỉnh, 3 đáy
Mô hình 3 đỉnh, 3 đáy là mô hình đảo chiều hay tiếp diễn?
Mô hình 3 đỉnh, 3 đáy là dạng mô hình đảo chiều.
Giai đoạn diễn ra mô hình 3 đỉnh 3 đáy là giai đoạn gì?
Thường được xem là giai đoạn tích lũy, giá đi ngang. Nếu nhận thấy thị trường có thể đang hình thành mô hình 3 đỉnh hoặc 3 đáy thì nên cân nhắc đứng ngoài, vì giá lên xuống liên tục khiến giao dịch rất khó; hãy chờ giá phá vỡ đường neckline rồi mới vào lệnh.
Giá trị của mô hình 3 đỉnh 3 đáy so với mô hình 2 đỉnh 2 đáy?
Nhiều trader cho rằng tín hiệu của mô hình 3 đỉnh, 3 đáy đáng tin cậy hơn vì vùng kháng cự hoặc hỗ trợ đã được kiểm tra nhiều lần hơn. Tuy nhiên mô hình này xuất hiện ít hơn, và không có mô hình nào luôn đúng, nên vẫn phải đặt dừng lỗ.
Các dạng mô hình này là kiến thức cơ bản nhưng được rất nhiều trường phái sử dụng, kể cả Price Action. Hãy luyện tập nhận diện mô hình trên tài khoản demo trước khi đưa vào hệ thống giao dịch của mình.
