Mô hình vai đầu vai thuận và ngược

Nếu đã hiểu lý thuyết Dow, đường trendline, đường kháng cự hỗ trợ và một vài mô hình nến đảo chiều thì đây cũng là lúc bạn có thể tiến thêm một bước, đi tìm hiểu về các mô hình giá. Dù theo trường phái kết hợp nhiều chỉ báo hay Price Action, mô hình giá đều là công cụ hữu ích để nhận diện khả năng đảo chiều. Bây giờ chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về mô hình vai đầu vai, một trong những mô hình kinh điển được nhiều trader sử dụng, cùng cách giao dịch với mô hình này.

Phần 1: Mô hình vai đầu vai thuận (Head and Shoulders)

Mô hình vai đầu vai thuận là gì?

John Murphy, tác giả cuốn sách “Technical Analysis of the Financial Markets” (Phân tích kỹ thuật thị trường tài chính), cho rằng (đại ý):

Vai đầu vai có lẽ là mô hình đảo chiều lớn nổi tiếng và đáng tin cậy nhất, và nhiều mô hình đảo chiều khác chỉ là biến thể của nó.

Như vậy, mô hình vai đầu vai thuận là mô hình đảo chiều xuất hiện vào cuối xu hướng tăng, được hình thành bởi ba đỉnh liên tiếp. Mà nhìn từ xa, trông chúng giống hệt như phần thân trên của con người bao gồm phần vai trái, phần đầu và phần vai phải.

Đặc điểm của mô hình vai đầu vai

Từ định nghĩa trên cho thấy mô hình vai đầu vai sẽ có 3 phần chính gồm:

• Vai trái
• Đầu
• Vai phải

Và cũng chính vì giống như cơ thể con người nên các bạn có thể thấy đỉnh thứ 2 sẽ là đỉnh cao nhất, 2 đỉnh 2 bên thường có chiều cao gần ngang bằng nhau (không cần bằng tuyệt đối). Nhưng bắt buộc vai trái và vai phải luôn thấp hơn phần đầu.

Ngoài 3 phần chính, để mô hình vai đầu vai được hoàn thiện cần có 2 phần phụ khác là: 1 xu hướng rõ ràng trước đó và đường neckline. Đường neckline (đường viền cổ) là đường nối 2 đáy nằm giữa vai trái – đầu và đầu – vai phải. Đây là thành phần rất quan trọng: mô hình chỉ được xem là hoàn thành khi giá phá vỡ đường này.

Phần 1: Xu hướng tăng (vai đầu vai thuận)

Phần đầu tiên của mô hình vai đầu vai thuận là 1 xu hướng tăng. Đây là giai đoạn trước khi phe mua kiệt sức, khiến giá không thể lên cao được nữa. Không có xu hướng tăng trước đó thì không có gì để đảo chiều.

Phần 2: Vai trái (mô hình vai đầu vai thuận)

Giá tăng lên tạo đỉnh vai trái, rồi giảm xuống và hình thành nên 1 đáy cao hơn (HL). Tại thời điểm này, mọi thứ đang bắt đầu kết hợp với nhau, nhưng vẫn chưa đủ để xác định đường viền cổ áo.

Phần 3: Đầu (mô hình vai đầu vai thuận)

Bây giờ vai trái đã được hình thành, bắt đầu tạo 1 đỉnh cao hơn (HH) để tạo thành đầu. Nhưng sau đó giá giảm về gần đáy trước, phe mua không tạo được 1 đáy cao hơn.

Tại thời điểm này, vai trái và đầu đã được hình thành. Đường viền cổ áo cũng bắt đầu xuất hiện, nhưng cần phải có thêm vai phải, trước khi có thể vẽ được 1 đường viền cổ trên biểu đồ.

Phần 4: Vai phải (mô hình vai đầu vai thuận)

Vai phải được hình thành là lúc cho thấy dấu hiệu người mua đang mệt mỏi và thị trường có thể đang chuẩn bị bắt đầu 1 xu thế đảo ngược.

Ngay khi vai phải xuất hiện, chúng ta có đủ dữ liệu để bắt đầu vẽ đường viền cổ áo. Nhưng vì mô hình chưa thực sự hoàn thành, nên tốt nhất chỉ nghĩ về nó như một bản nháp thô chứ không phải là phiên bản hoàn hảo để bạn giao dịch.

Phần 5: Đường viền cổ áo, đường Neckline (mô hình vai đầu vai thuận)

Lúc này, một đầu và hai vai đã được xác định, có thể vẽ đường viền cổ áo. Mô hình chỉ được xác nhận khi giá phá vỡ đường cổ áo; trước đó, giá vẫn có thể bật lên và mô hình thất bại.

Điều gì đã khiến mô hình vai đầu vai được hình thành?

Từ các diễn giải ở bên trên cho thấy vì giá không thể nào tiếp tục được đẩy qua đỉnh đầu, mà lại đi xuống và chỉ tạo ra được một đỉnh thấp hơn có thể thấy phe mua thực sự đang rất mệt mỏi và kiệt sức. Vì thế, đây mới là mấu chốt để cho thấy xu thế đảo chiều có khả năng diễn ra.

Thế nên, tại sao ở ngay phần đầu tiên tôi có nói: để xác quyết được mô hình vai đầu vai, ngoài đường neckline, thì bắt buộc phía trước phải có một xu hướng rõ ràng. Nếu như mà thị trường trước khi mô hình này được hình thành không phải là một xu hướng tăng, đối với vai đầu vai thuận, thì các bạn hãy hiểu rằng mô hình này hoàn toàn không đúng hoặc không hoạt động hiệu quả các bạn nhé. Nếu vẫn suy đoán đấy là mô hình vai đầu vai chẳng hạn, thì cần phải có thêm nhiều yếu tố khác nữa để kết hợp để biết được rằng thị trường có thực sự đảo chiều để giảm hay không.

Và các bạn thấy rằng suốt quá trình đi từ xu hướng tăng tới vai trái, tới đỉnh, tới vai phải và đảo chiều thành xu hướng giảm đó là quá trình gọi là chuyển đổi giữa phe mua và phe bán. Từ đó chúng ta thấy được thị trường luôn luôn biến động, không có cái gì là đúng với 100% và không có cái gì tồn tại mãi mãi. Mô hình thực tế nó chính là tấm gương phản chiếu để cho thấy mức độ tráo trở của thị trường.

Tuy nhiên, quá trình để diễn ra đảo chiều xu hướng nó cũng cần một khoảng thời gian dài nhất định, chứ không phải là muốn một cái là được ngay. Nên hãy căn cứ vào nhiều yếu tố hoặc đợi đến khi mô hình vai đầu vai được hình thành thì hãy vào lệnh các bạn nhé.

Hướng dẫn giao dịch mô hình vai đầu vai thuận

Như lúc nãy mình có nói, khi giá phá vỡ đường viền cổ neckline thì giá có thể sẽ bắt đầu đảo chiều.

Thế nên sẽ xuất hiện 2 cách thức để giao dịch với mô hình vai đầu vai. Mà không chỉ mô hình vai đầu vai điều này sẽ đúng với tất cả các dạng mô hình khác đó là:

Trường hợp thứ 1: Chờ giá phá vỡ và đóng nến ở dưới đường viền cổ neckline, bắt đầu tiến hành vào lệnh Sell đối với mô hình vai đầu vai thuận.

Trường hợp thứ 2: Chờ giá re-test lại đường viền cổ; nếu giá không vượt lên lại trên đường neckline và tiếp tục giảm xuống thì vào lệnh Sell. Cách này có thêm xác nhận, nhưng không phải lúc nào giá cũng quay lại retest.

Thực tế, nhiều trader nóng vội vào lệnh ngay khi mới đoán đây là mô hình vai đầu vai, khi giá chưa phá neckline. Chọn giao dịch theo cách 1 hay cách 2 là tùy các bạn, nhưng đều cần chờ giá phá vỡ neckline.

Cách thứ 2 an toàn hơn nhưng có thể bỏ lỡ cơ hội nếu giá không retest. Còn nếu chọn cách 1 thì hãy cân nhắc chốt lời hợp lý hoặc chốt lời từng phần, đừng kỳ vọng quá cao.

Bây giờ chúng tôi sẽ hướng dẫn cụ thể cách giao dịch mô hình vai đầu vai thuận theo 2 hướng như ở trên nhé với điểm vào lệnh, điểm chốt lời, điểm cắt lỗ sao cho hợp lý nhất các bạn nhé.

Giao dịch mô hình vai đầu vai thuận

Một điểm các bạn cần lưu ý với các bạn đấy là không chỉ vai đầu vai mà tất cả các mô hình khác nó không thể nào đẹp như trong tranh giống như hình vẽ lúc nãy mình hướng dẫn cho các bạn nhé. Mô hình khi mà các bạn giao dịch nó sẽ xấu xí hơn, điều đó khiến các bạn phải tập và thường xuyên nhìn vào mô hình thì các bạn mới quen được giống như ví dụ mình lấy cho các bạn sau đây bạn sẽ thấy đời không đẹp như mơ.

Nếu như bình thường mới nhìn vào thì các bạn sẽ không thể nào hình dung ra được đây là mô hình vai đầu vai thuận đúng không, tuy nhiên bây giờ mình sẽ vẽ cho các bạn thấy nhé.

Qua hình vẽ, có thể thấy đỉnh vai trái và vai phải ngang bằng nhau, nhưng đường neckline sẽ lệch, không quá ngang bằng, khi giá phá vỡ qua neckline thì các bạn vào lệnh Sell.

Với lệnh Sell được đặt ngay tại vòng tròn mình vẽ thì điểm cắt lỗ sẽ có 2 cách:

• Cách 1: điểm cắt lỗ đặt ngay trên đỉnh vai phải: gần hơn nên tỷ lệ Risk:Reward tốt hơn, nhưng dễ bị quét hơn.
• Cách 2: đặt ngay trên đỉnh đầu: an toàn hơn nhưng khoảng cách xa hơn.

Dù chọn cách nào, hãy tính khối lượng giao dịch theo khoảng cách tới điểm cắt lỗ, để nếu thua bạn chỉ mất một phần nhỏ tài khoản đã định trước.

Và các bạn cũng có thể thấy rằng mặc dù giá không retest lại đường viền cổ neckline nhưng vẫn giảm rất mạnh.

Vậy chốt lời sẽ đặt ở đâu?

Cách đo mục tiêu giá phổ biến cho nhiều mô hình giá: đo khoảng cách từ đỉnh đầu xuống đường neckline, rồi lấy điểm giá phá vỡ neckline trừ đi đúng khoảng cách đó để được mục tiêu chốt lời tham khảo. Giao dịch theo khung nào thì đo theo khung đó. Đây là mục tiêu ước lượng, giá có thể không đạt tới hoặc đi xa hơn.

Giao dịch mô hình vai đầu vai thuận khi giá re-test đường viền cổ

Cách này có thêm một bước xác nhận so với cách 1.

Như ví dụ dưới đây mô hình vai đầu vai thuận được hình thành khá là đẹp bởi vì vai trái và vai phải có chiều cao ngang bằng nhau và sau khi giá phá vỡ neckline đã re-test.

Không những vậy, ngay tại điểm mà giá đập lên neckline lại xuất hiện 1 cây doji, sau đó giá lại tiếp tục giảm. Và do ở đây là khung H4 nên chốt lời của khung H4 nó không thể nào mà bằng được như TP ở bên khung D hoặc là khung W được.

Nên khi giá có retest lại thì về mặt TP cũng không thể kỳ vọng quá nhiều; đạt mục tiêu hợp lý thì nên chốt.

Một ví dụ nữa: mô hình vai đầu vai thuận trên khung thời gian lớn (khung W).

Sau khi giá retest lại đường neckline thì đã giảm rất mạnh. Vì mô hình xuất hiện ở khung W nên biên độ giảm sau đó lớn như vậy là điều có thể xảy ra.

Như các bạn thấy, khung thời gian lớn thì con sóng cũng lớn và kéo dài, nếu các bạn đặt ngay tại điểm phá vỡ neckline lần đầu tiên lệnh Sell thì gần 2 tháng sau thì nó mới giảm xuống.

Sau đó, lại mất 1 khoảng thời gian dài để retest lên lại neckline rồi mới giảm mạnh được như vậy. Nên khi giao dịch ở những khung như khung W này, stop loss sẽ rất xa và phải dùng khối lượng rất nhỏ; nếu không đủ kiên nhẫn và vốn thì không nên giao dịch ở khung lớn như vậy. Hãy chốt lời theo kế hoạch đã đặt ra.

Stop loss thường đặt ở trên vai phải (hoặc trên đỉnh đầu nếu muốn an toàn hơn), như đã nói ở trên. Và công thức chung để tính TP như mình có nói là đo từ đỉnh đầu đến đường neckline nhưng ở đây giá đã giảm rất mạnh nên trong rất nhiều trường hợp thì nó luôn nằm ngoài kì vọng của các bạn và muốn chốt như thế nào thì nó còn tùy thuộc vào bạn.

Như vậy, mấu chốt của vấn đề khi các bạn giao dịch với mô hình vai đầu vai thuận đấy là:

1. Phải xác định được xu hướng,
2. Tiếp theo đó là vai trái và vai phải nó nên bằng nhau hoặc chỉ lệch nhau một chút thôi chứ đừng lệch quá và như thế khi mô hình đã đi theo đúng kịch bản thì diễn biến của mô hình nó sẽ càng dễ để xảy ra.

Phần II: Mô hình vai đầu vai ngược (Head and Shoulders Inverted)

Mô hình Vai Đầu Vai Ngược là gì?

Mô hình vai đầu vai ngược là mô hình đảo chiều từ giảm sang tăng bao gồm 3 đáy trong đó đáy ở giữa giảm sâu hơn 2 đáy còn lại. Nếu đã biết đến mô hình vai đầu vai thuận rồi thì bạn sẽ dễ dàng hình dung ra được đặc điểm của Vai Đầu Vai Ngược.

Trong mô hình này, khi giá tạo ra 3 đáy thì cũng đồng thời hình thành 2 đỉnh bên trên. Nối 2 đỉnh này lại chúng ta thu được Neckline (Đường viền cổ), một đường thẳng rất quan trọng khi xem xét giao dịch tới mô hình. Chúng ta sẽ thảo luận sâu hơn về vấn đề này trong các phần tiếp theo.

Đặc điểm của Mô hình Vai Đầu Vai Ngược

Hãy nhớ rằng Vai Đầu Vai Ngược xuất hiện trong xu hướng giảm bởi vì đây là mô hình đảo chiều từ giảm sang tăng, nên sẽ bao gồm 4 thành phần quan trọng sau:

• Vai trái: Là đáy đầu tiên trong mô hình, xuất hiện sau xu hướng giảm.
• Đầu: Là đáy tiếp theo, giảm sâu hơn so với vai trái trước đó.
• Vai phải: Là đáy thứ ba của mô hình, nằm quanh vùng giá của vai trái. Vai phải cao hơn vai trái một chút thì mô hình mạnh hơn, như nói ở mục dưới.
• Đường viền cổ (Neckline): Là đường thẳng nối liền 2 đỉnh giá bên trên của mô hình. Bạn cần chú ý kỹ đến đường thẳng này, tùy trường hợp mà đường cổ có thể nằm ngang, hướng lên trên hoặc hướng xuống dưới và điều này sẽ ảnh hưởng đến cách thức giao dịch của chúng ta cho mỗi tình huống.

Tiếp theo, bạn cần hiểu rằng không phải là mọi mô hình Vai Đầu Vai kể cả vai đầu vai ngược đều có độ tin cậy như nhau. Một số mô hình có thể cho tín hiệu đảo chiều rất mạnh trong khi một số khác lại cho xác suất thành công thấp hơn. Vì thế, bạn cần phải nắm được các đặc điểm làm gia tăng độ mạnh của mô hình, bao gồm:

• Trước khi tạo ra mô hình có một xu hướng giảm rõ ràng.
• Đường cổ hướng lên trên thường được xem là tín hiệu mạnh hơn so với 2 trường hợp còn lại (nằm ngang hoặc hướng xuống dưới).
• Vai phải (đáy thứ ba) cao hơn vai trái (đáy đầu tiên) cho thấy phe bán đã yếu đi, làm gia tăng độ mạnh của mô hình.

Diễn biến tâm lý của mô hình Vai Đầu Vai Ngược

Đáy vai trái và đầu của mô hình thể hiện sức mạnh của xu hướng giảm khi thị trường liên tục tạo ra 2 đáy thấp hơn. Việc giá hồi lên sau khi tạo ra vai trái chỉ là một hành vi giá bình thường trong xu hướng giảm. Do đó, tại thời điểm này bên bán vẫn đang làm chủ tình hình và tâm lý giảm giá đang bao trùm lên thị trường.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý xuất hiện khi giá tăng lên tạo đỉnh thứ hai rồi lại giảm xuống tạo tiếp một đáy nữa (vai phải) nhưng lần này thị trường không thể tạo ra đáy thấp hơn trước đó cho thấy xu hướng giảm đã bắt đầu yếu đi, bên mua đã dần lấy lại sức mạnh của mình. Như bạn biết, xu hướng giảm được định nghĩa là diễn biến giá bao gồm những đỉnh thấp hơn và đáy thấp hơn. Do vậy nếu đường cổ hướng lên trên nghĩa là đỉnh thứ hai cao hơn đỉnh phía trước đồng thời vai phải cao hơn vai trái thì độ mạnh của mô hình sẽ được tăng lên bởi những diễn biến này xác nhận xu hướng giảm trước đó đã kết thúc và thị trường sẵn sàng để đảo chiều. Nếu bên mua đủ mạnh để đẩy giá tăng lên và vượt qua 2 đỉnh trước đó, tâm lý lạc quan sẽ trở lại với thị trường và sẽ còn đẩy giá lên cao hơn nữa.

Hướng dẫn giao dịch mô hình vai đầu vai ngược

Có 2 điểm mà các bạn cần lưu ý: vai trái và vai phải thường gần ngang bằng nhau, và đường neckline không phải lúc nào cũng nằm ngang mà có thể dốc lên hoặc dốc xuống.

Với vai đầu vai ngược, neckline dốc xuống thường cho tín hiệu kém tin cậy hơn neckline nằm ngang hoặc dốc lên. Trong những trường hợp đó, nếu vẫn vào lệnh thì nên đặt mục tiêu chốt lời thận trọng và luôn có dừng lỗ (thường dưới đáy vai phải).

Ở ví dụ tiếp theo, các bạn có thể thấy xu hướng trước đó là một xu hướng cực kỳ mạnh, mô hình vai đầu vai ngược được hình thành như hình và đường neckline nó sẽ là đường nằm nghiêng.

Trong rất nhiều trường hợp, giá sau khi phá vỡ neckline, sẽ retest lại để tiếp tục tăng mạnh lên nữa. Nên tùy các bạn. Mô hình vai đầu vai được nhiều trader tin dùng, nhưng vẫn có những lần mô hình thất bại, nên trong trường hợp nào cũng phải đặt cắt lỗ.

Với bạn trader mới vào nghề, có thể chuyển sang biểu đồ dạng đường, có thể giúp các bạn sẽ dễ dàng nhìn các góc cạnh này hơn thay vì với mô hình nến như tôi hướng dẫn phía trên.

Một số thắc mắc mô hình vai đầu vai

Mô hình vai đầu vai là mô hình đảo chiều hay mô hình tiếp diễn?

Cả 2 dạng gồm vai đầu vai thuận và vai đầu vai ngược đều là mô hình đảo chiều.

Trước khi mô hình được hình thành bắt buộc phải có 1 xu hướng rõ ràng?

Đúng. Vì là mô hình đảo chiều, vai đầu vai thuận cần một xu hướng tăng rõ ràng trước đó, còn vai đầu vai ngược cần một xu hướng giảm rõ ràng trước đó.

Có nên giao dịch ngay khi giá phá vỡ đường viền cổ neckline không?

Tốt nhất là nên chờ nến đóng cửa bên kia đường viền cổ rồi hãy vào lệnh để tránh trường hợp bị phá vỡ giả. Thận trọng hơn nữa thì chờ giá pullback trở lại đường viền cổ rồi mới vào lệnh, đổi lại có thể lỡ cơ hội. Nếu bạn vào lệnh ngay khi giá vừa chạm qua neckline để có giá tốt hơn thì rủi ro phá vỡ giả cao hơn, và phải luôn có cắt lỗ.

Xem thêm các mô hình đảo chiều tương tự: mô hình 2 đỉnh, 2 đáy, mô hình 3 đỉnh, 3 đáy.