11 yếu tố ảnh hưởng đến giá vàng thế giới

Vàng là một trong những loại hàng hóa đặc biệt nhất: không chỉ dùng làm trang sức mà còn từng là tiêu chuẩn giá trị cho tiền tệ trên toàn thế giới. Cũng giống như dầu mỏ, vàng rất nhạy cảm với tình hình địa chính trị và tin tức, giá có thể biến động mạnh vì các yếu tố bên ngoài. Nếu bạn muốn biết những yếu tố nào ảnh hưởng tới giá vàng trên thị trường, hãy cùng theo dõi bài viết sau.

1. Khủng hoảng toàn cầu

Vàng thường tăng giá khi mọi người mất niềm tin vào chính phủ hoặc thị trường tài chính, nên vàng hay được gọi là tài sản của thời khủng hoảng. Trong bối cảnh kinh tế hoặc địa chính trị bất ổn, dòng tiền thường tìm đến vàng như một nơi trú ẩn an toàn. Ví dụ, sau khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát cuối tháng 2/2022, giá vàng tăng lên trên 2.000 USD/ounce vào đầu tháng 3/2022.

Tuy vậy, phản ứng này không phải lúc nào cũng kéo dài: khi mức độ lo ngại giảm bớt, giá vàng có thể nhanh chóng điều chỉnh, và trong những cú hoảng loạn cực độ như tháng 3/2020, vàng cũng từng bị bán tháo cùng các tài sản khác vì nhà đầu tư cần tiền mặt.

2. Lạm phát

Nhiều người nắm giữ vàng vì xem vàng như công cụ phòng ngừa lạm phát và sự mất giá của tiền giấy. Tiền giấy có thể mất giá theo thời gian, trong khi vàng về dài hạn giữ được sức mua khá tốt.

Một ví dụ hay được nhắc tới: nếu tính bằng vàng, thu nhập của một người lính thời La Mã cổ đại và của một người lính hiện đại không chênh nhau quá nhiều, trong khi tính bằng tiền giấy thì khác biệt rất lớn. Con số cụ thể khác nhau tùy nguồn, nhưng ý chính là trong thời gian rất dài, vàng giữ được sức mua tốt hơn tiền giấy.

Tuy vậy, trong ngắn và trung hạn, giá vàng vẫn có thể giảm mạnh và đứng yên nhiều năm, nên vàng không phải lúc nào cũng là công cụ chống lạm phát hiệu quả.

3. Giá trị của đồng đô la Mỹ

Nhờ quy mô nền kinh tế Hoa Kỳ, đồng đô la Mỹ là đồng tiền dự trữ lớn nhất thế giới. Giá vàng thế giới được niêm yết bằng USD, nên vàng và đô la thường có quan hệ ngược chiều: khi đồng đô la mạnh lên, vàng thường suy yếu và ngược lại. Ví dụ, năm 2022 chỉ số USD Index tăng lên mức cao nhất khoảng 20 năm (khoảng 114 điểm vào cuối tháng 9), trong khi giá vàng giảm xuống quanh 1.620 USD/ounce. Xem thêm: US Dollar Index là gì?

Mối quan hệ này không cố định: có những giai đoạn vàng và USD cùng tăng, khi các yếu tố khác như căng thẳng địa chính trị hay nhu cầu của ngân hàng trung ương chi phối mạnh hơn.

4. Chính sách của ngân hàng trung ương

Ngoài Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), các ngân hàng trung ương lớn như Ngân hàng Trung ương châu Âu, Ngân hàng Nhật Bản, Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ… đều có vai trò quan trọng trong việc đưa ra chính sách tiền tệ. Khi thị trường lo ngại chính sách không hiệu quả, hoặc tiền tệ bị nới lỏng quá mức, nhiều người chuyển sang nắm giữ vàng. Trong giao dịch forex, mỗi khi Fed công bố quyết định lãi suất hoặc có tín hiệu thay đổi chính sách, vàng thường là một trong những sản phẩm biến động mạnh nhất.

5. Lãi suất

Vàng không trả lãi như trái phiếu hay tiền gửi tiết kiệm, nên lãi suất ảnh hưởng trực tiếp tới sức hấp dẫn của vàng. Khi lãi suất tăng, chi phí cơ hội của việc giữ vàng tăng lên, nhiều người chuyển sang các kênh có lãi, giá vàng thường chịu áp lực. Khi lãi suất giảm, chi phí cơ hội thấp hơn, vàng trở nên hấp dẫn hơn.

Chính xác hơn, thị trường thường theo dõi lãi suất thực, tức lãi suất trái phiếu trừ đi lạm phát (ví dụ lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có bảo vệ lạm phát, TIPS). Lãi suất thực tăng thường bất lợi cho vàng, lãi suất thực giảm thường hỗ trợ vàng, dù mối quan hệ này cũng có lúc bị phá vỡ.

6. Nới lỏng định lượng (QE)

Nới lỏng định lượng (QE) là chính sách ngân hàng trung ương mua trái phiếu và các tài sản tài chính với quy mô lớn nhằm bơm tiền vào hệ thống, hạ lãi suất dài hạn và khuyến khích cho vay. Ngoài Fed, Ngân hàng Anh, Ngân hàng Nhật Bản và Ngân hàng Trung ương châu Âu cũng từng sử dụng chính sách này.

Lượng tiền lớn được bơm ra kéo lãi suất giảm, làm chi phí cơ hội của việc giữ vàng thấp hơn, đồng thời làm dấy lên lo ngại lạm phát, nên thường hỗ trợ giá vàng. Ngược lại, khi Fed kết thúc chương trình QE3 vào tháng 10/2014 và thị trường bắt đầu kỳ vọng Fed tăng lãi suất, đồng USD mạnh lên và giá vàng chịu áp lực giảm.

7. Dự trữ vàng của các quốc gia

Các ngân hàng trung ương và chính phủ nắm giữ một lượng lớn vàng trong dự trữ quốc gia. Mỹ, Đức, Ý và Pháp là những nước có dự trữ vàng lớn nhất. Những năm gần đây, nhiều ngân hàng trung ương như Trung Quốc, Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ liên tục mua ròng vàng; theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), tổng lượng mua ròng của các ngân hàng trung ương vượt 1.000 tấn mỗi năm trong giai đoạn 2022–2024. Khi các ngân hàng trung ương mua vào nhiều hơn bán ra, lượng vàng sẵn có trên thị trường giảm, góp phần đẩy giá vàng tăng lên.

8. Trang sức và công nghiệp

Vàng không chỉ là tài sản trú ẩn mà còn được dùng trong trang sức và công nghiệp. Gần một nửa nhu cầu vàng hằng năm đến từ trang sức, trong đó Trung Quốc và Ấn Độ là hai thị trường tiêu thụ lớn nhất. Ở Ấn Độ, vàng được xem là thước đo của sự giàu có và là món quà quý trong các dịp cưới hỏi, lễ hội, nên nhu cầu thường tăng theo mùa cưới và các lễ hội lớn như Diwali. Tuy nhiên, nhu cầu trang sức cũng nhạy cảm với giá: khi giá vàng tăng quá cao, người mua thường giảm lượng mua.

Ngoài trang sức, ngành điện tử cũng cần một lượng vàng nhất định, khoảng 7–8% tổng nhu cầu, để sản xuất linh kiện điện tử, máy tính, điện thoại và các thiết bị y tế.

9. Nguồn cung và chi phí sản xuất vàng

Theo số liệu năm 2017 của Hội đồng Vàng Thế giới, tổng nhu cầu vàng là 4.071,7 tấn, trong đó 2.135,5 tấn dành cho trang sức, 332,8 tấn cho lĩnh vực công nghệ, 1.029,2 tấn là vàng thỏi và tiền xu, các quỹ ETF mua thêm 202,8 tấn, còn các ngân hàng trung ương mua ròng 371,4 tấn. So với năm 2001, khi giá vàng ở vùng thấp nhất trong khoảng 20 năm, nhu cầu vàng trang sức là 3.009 tấn, đầu tư 357 tấn và công nghệ 363 tấn. Có thể thấy tỷ trọng của nhu cầu đầu tư và của các ngân hàng trung ương ngày càng lớn.

Về nguồn cung, sản lượng khai thác từ các mỏ những năm gần đây vào khoảng 3.600 tấn mỗi năm, cộng thêm vàng tái chế, trong khi tổng lượng vàng đã được khai thác trong lịch sử ước tính hơn 210.000 tấn. Vì lượng khai thác mới mỗi năm khá nhỏ so với tổng lượng vàng hiện có, nguồn cung không thể tăng nhanh khi nhu cầu tăng đột biến. Chi phí khai thác cũng đóng vai trò như một mức tham chiếu dài hạn: nếu giá vàng giảm xuống dưới chi phí sản xuất trong thời gian dài, các mỏ kém hiệu quả phải thu hẹp hoạt động, nguồn cung giảm dần.

10. Cung cầu tổng thể

Con người đã khai thác và sử dụng vàng từ hàng nghìn năm trước, và vàng vẫn giữ vị trí đặc biệt trong hệ thống tài chính ngày nay. Nếu có kế hoạch mua vàng, bạn cần hiểu rằng giá vàng là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố: chi phí sản xuất, cung tiền, bất ổn tài chính hoặc địa chính trị, nhu cầu trang sức, công nghiệp, đầu tư và động thái của các ngân hàng trung ương.

Vàng là tài nguyên hữu hạn, nên khi điều kiện kinh tế toàn cầu khiến vàng trở nên hấp dẫn, nhu cầu tăng sẽ đẩy giá lên. Tuy nhiên, giá vàng không phải lúc nào cũng ổn định: sau khi đạt đỉnh khoảng 1.920 USD/ounce vào tháng 9/2011, giá vàng từng giảm khoảng 45% xuống quanh 1.050 USD/ounce vào cuối năm 2015. Từ năm 2025, giá vàng đã vượt 3.000 USD/ounce, và biên độ dao động tính bằng USD mỗi ngày cũng lớn hơn nhiều so với trước.

11. Quỹ hoán đổi danh mục vàng (ETF)

Bên cạnh các ngân hàng trung ương, các quỹ ETF vàng như SPDR Gold Shares (GLD) và iShares Gold Trust (IAU) cho phép nhà đầu tư mua vàng thông qua chứng chỉ quỹ. Các chứng chỉ này niêm yết trên sàn chứng khoán Mỹ, mỗi chứng chỉ đại diện cho một lượng vàng nhỏ (với GLD, ban đầu là 1/10 ounce) được cất giữ trong kho của ngân hàng lưu ký. Đây là hai trong số những quỹ vàng lớn nhất thế giới; riêng SPDR Gold Shares nắm giữ hàng trăm tấn vàng, có giai đoạn hơn 1.000 tấn.

Vì nắm giữ lượng vàng lớn, khi các quỹ này bị rút vốn hoặc được bơm vốn ồ ạt, lượng vàng họ bán ra hoặc mua vào có thể ảnh hưởng không nhỏ tới giá vàng. Theo dõi lượng vàng nắm giữ của các quỹ ETF lớn là một cách để đánh giá dòng tiền đầu tư vào vàng. Xem thêm: ETF là gì?

Trader nên theo dõi gì khi giao dịch vàng?

• Chỉ số USD Index và lợi suất trái phiếu Mỹ, đặc biệt là lãi suất thực.
• Các quyết định, phát biểu của Fed và các tin kinh tế Mỹ quan trọng như CPI, Non-Farm trên lịch kinh tế.
• Tình hình địa chính trị và tâm lý rủi ro của thị trường.
• Báo cáo nhu cầu vàng hằng quý của WGC và lượng vàng nắm giữ của các quỹ ETF.

Không yếu tố nào quyết định giá vàng một mình, và các mối quan hệ trên có thể thay đổi theo từng giai đoạn. Vàng biến động rất mạnh, nên khi giao dịch hãy luôn đặt dừng lỗ và dùng khối lượng nhỏ. Xem thêm: Những lưu ý quan trọng khi giao dịch mua bán vàng, Kinh nghiệm giao dịch vàng XAUUSD