Bull Market và Bear Market là gì?

Bull Market và Bear Market là 2 khái niệm vô cùng quen thuộc với nhà đầu tư, nhà giao dịch trên các thị trường tài chính, chỉ một dạng xu hướng của thị trường. Bull market ám chỉ thị trường tăng giá, trong khi Bear market có nghĩa là thị trường giảm giá. Đối với mỗi nhà đầu tư, nhà giao dịch thì xu hướng của thị trường là động lực chính ảnh hưởng đến giá trị danh mục đầu tư của họ. Chính vì vậy, điều quan trọng là phải hiểu được hướng đi hay điều kiện của thị trường để điều chỉnh danh mục đầu tư hoặc lên kế hoạch giao dịch cho hiệu quả, đạt lợi nhuận cao hoặc giảm thiểu rủi ro.

Trong bài viết này, Chúng tôi sẽ giới thiệu đến các bạn song song 2 thuật ngữ Bull market và Bear market, để chỉ ra sự khác nhau căn bản nhất về đặc điểm và biểu hiện của từng dạng thị trường. Đồng thời đề xuất các chiến lược đầu tư, giao dịch hiệu quả đối với mỗi dạng thị trường. Cùng theo dõi nhé.

Bull market, Bear market là gì? Các khía cạnh khác nhau của Bull market, Bear market

Bull market, Bear market là gì?

Bull market thường được gọi là “thị trường bò”, là thuật ngữ ám chỉ thị trường tăng giá – ở đó, giá cả các loại tài sản đang tăng cao hơn mức trung bình, thường đi kèm khối lượng giao dịch lớn và trong khoảng thời gian đủ dài. Với thị trường chứng khoán, người ta hay dùng quy ước: chỉ số tăng từ 20% trở lên so với đáy gần nhất.

Bear market thường được gọi là “thị trường gấu”, là thuật ngữ ám chỉ thị trường giảm giá – ở đó, giá cả các loại tài sản đang giảm xuống thấp hơn mức trung bình, đi kèm khối lượng giao dịch lớn và trong khoảng thời gian đủ dài. Theo quy ước phổ biến ở thị trường chứng khoán, một thị trường được xem là Bear market khi giá giảm ít nhất 20% so với đỉnh gần nhất. Mốc 20% chỉ là quy ước để thống nhất cách gọi, không phải quy luật của thị trường.

Nguồn gốc của 2 thuật ngữ Bull, Bear

Sở dĩ sử dụng “bull” để chỉ thị trường tăng giá là vì tính chất của nó giống với xu hướng tấn công của “con bò” – tấn công đối thủ từ dưới lên bằng cặp sừng. Ngược lại, “bear” được sử dụng để chỉ thị trường giảm giá vì “con gấu” có xu hướng giáng những đòn tấn công mạnh mẽ từ trên xuống.

Phạm vi áp dụng của Bull market, Bear market

Bull market và Bear market không chỉ được sử dụng để ám chỉ xu hướng tăng/giảm của tổng thể một thị trường nhất định (như thị trường chứng khoán, thị trường vàng, thị trường bất động sản, thị trường ngoại hối…) mà còn để chỉ xu hướng thị trường của một loại tài sản tài chính cụ thể (như cổ phiếu, tiền tệ, kim loại, chỉ số, trái phiếu, tiền điện tử…), một ngành nghề (như công nghiệp nặng, dịch vụ, sản xuất, y tế…), thậm chí cả một nền kinh tế của một quốc gia.

Đối với nền kinh tế, Bull market khi nền kinh tế tăng trưởng và phát triển mạnh, thể hiện qua các biến động theo hướng tích cực của các chỉ số kinh tế như GDP tăng mạnh, tỷ lệ thất nghiệp giảm, hoạt động IPO gia tăng trên các sàn chứng khoán… ngược lại, Bear market khi nền kinh tế đang trên đà suy thoái, phát triển chậm, dưới biểu hiện tiêu cực của các chỉ số kinh tế.

Phạm vi áp dụng của Bull market và Bear market còn thể hiện ở khía cạnh thời gian, nghĩa là trên những khung thời gian khác nhau hay trong ngắn hạn và dài hạn, biểu hiện của Bull market và Bear market sẽ khác nhau.

Trong ngắn hạn, Bull market/Bear market cho thấy tài sản đang tăng giá/giảm giá trong khoảng thời gian ngắn, từ vài ngày đến vài tuần. Các đoạn tăng/giảm đó có thể là những đoạn thuận chiều của một xu hướng chung đang tăng/giảm trong trung/dài hạn hoặc cũng có thể là những đoạn điều chỉnh giảm/tăng của một xu hướng chung đang tăng/giảm trong trung/dài hạn.

Trên hình, giai đoạn Bear market chỉ kéo dài vài tuần và là đoạn điều chỉnh giảm của một thị trường Bull market trong trung hạn.

Tương tự, Bull market/Bear market trong trung hạn được biểu hiện bằng những đợt tăng/giảm giá của tài sản trong những khoảng thời gian dài hơn, từ vài tháng đến dưới 1 năm. Trong dài hạn, các khoảng thời gian tăng/giảm giá sẽ kéo dài nhất, trên 2 năm, cũng là thời gian trung bình của Bull market/Bear market tổng thể toàn thị trường.

Bull market và Bear market kéo dài bao lâu?

Xét tổng thể của một thị trường nhất định, chẳng hạn như thị trường chứng khoán (nguồn gốc của 2 khái niệm Bull market và Bear market xuất phát từ thị trường này) thì thị trường tăng giá có xu hướng kéo dài hơn thị trường giảm giá.

Bull market có thể kéo dài từ vài tháng đến vài năm và có xu hướng xảy ra thường xuyên hơn so với Bear market. Bull market thường kéo dài trung bình khoảng gần 3 năm trong khi Bear market chỉ kéo dài chưa đầy 1 năm. Điều này còn tùy thuộc vào thị trường chứng khoán ở mỗi nền kinh tế khác nhau, số liệu trên là của thị trường chứng khoán Mỹ.

Đại lượng đặc trưng cho thị trường chứng khoán là chỉ số chứng khoán, ví dụ chỉ số VN Index đại diện cho sàn giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh, chiếm phần lớn giá trị vốn hóa của thị trường chứng khoán Việt Nam nên có thể xem là đại diện cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trên hình, giai đoạn T10/2003 – T3/2007 là một Bull market kéo dài hơn 3 năm, còn đợt giảm từ T3/2007 – T2/2009 (VN-Index mất khoảng 80%) là Bear market kéo dài gần 2 năm. Giai đoạn 2009 – 2018 chỉ số tăng mạnh nhưng xen giữa có đợt giảm hơn 40% (2010 – 2011), nên thực chất gồm nhiều chu kỳ tăng, giảm chứ không phải một Bull market liền mạch.

Các khái niệm liên quan đến 2 thuật ngữ “bull”, “bear”

Trong các thị trường tài chính như chứng khoán, forex hay tiền điện tử, bên cạnh Bull market/Bear market thì các bạn sẽ bắt gặp rất nhiều những khái niệm khác có liên quan đến 2 thuật ngữ “bull/bear”, nhưng tất cả chúng đều mang một ý nghĩa cơ sở đó là bull – tăng giá, bear – giảm giá.

• Bullish/Bearish: là cách gọi chung, chỉ sự tăng giá/giảm giá của tài sản, của thị trường, bullish/bearish đôi khi được sử dụng thay thế cho Bull market/Bear market.
• Bullish/Bearish strategy: các chiến lược giao dịch được sử dụng khi thị trường tăng giá/giảm giá.
• Bullish/Bearish + tên mô hình nến, mô hình giá + pattern: là các mô hình nến tăng giá/giảm giá. Khi xuất hiện, chúng gợi ý khả năng giá tăng/giảm tiếp, nhưng không đảm bảo và vẫn có thể thất bại.
• Bullish/Bearish Reversal + tên mô hình nến: mô hình nến đảo chiều tăng/đảo chiều giảm, gợi ý khả năng thị trường đổi hướng; cần thêm tín hiệu xác nhận trước khi vào lệnh.
• …

Sự khác nhau giữa Bull market và Bear market

Rõ ràng, trong khái niệm đã cho thấy sự khác nhau cơ bản giữa 2 dạng thị trường, một là tăng, một là giảm. Tuy nhiên, sự khác nhau giữa Bull market và Bear market còn được thể hiện ở đặc điểm và biểu hiện của mỗi dạng thị trường.

Sự khác nhau về đặc điểm cấu trúc của Bull market và Bear market

Cấu trúc của Bull market và Bear market giống nhau và đều có 3 giai đoạn: bắt đầu, cao trào, suy thoái. Nhưng đặc điểm của mỗi giai đoạn là khác nhau.

3 giai đoạn của cấu trúc xu hướng trong Bull market và Bear market có thể được nhận dạng thông thường bằng mắt hoặc các công cụ kỹ thuật khác thông qua hành vi của giá trên đồ thị. Ngoài ra, cấu trúc của Bull market và Bear market còn có sự khác biệt bởi một số đặc điểm sau:

• Bull market: giá tạo đỉnh sau cao hơn đỉnh trước, đáy sau cao hơn đáy trước. Xen kẽ các đợt tăng giá là những đợt điều chỉnh giảm có mức độ giảm nhẹ hơn so với các đợt tăng giá và những đợt điều chỉnh này không làm phá vỡ cấu trúc của một Bull market.
• Bear market: giá tạo đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước, đáy sau thấp hơn đáy trước. Xen kẽ các đợt giảm giá là những đợt điều chỉnh tăng có mức độ tăng nhẹ hơn so với các đợt giảm giá và những đợt điều chỉnh này không làm phá vỡ cấu trúc của một Bear market.

Sự khác nhau về các biểu hiện của Bull market và Bear market

Khi thị trường tăng giá hoặc giảm giá sẽ đi kèm một số biểu hiện của chính các yếu tố bên trong thị trường như mối quan hệ cung cầu hay thái độ của nhà đầu tư cũng như các yếu tố bên ngoài khác. Và những biểu hiện này sẽ khác nhau trong Bull market và Bear market, đồng thời có sự khác nhau trên thị trường chứng khoán và thị trường ngoại hối.

Nhà đầu tư/nhà giao dịch nên làm gì ở mỗi thị trường Bull market/Bear market?

Đối với thị trường chứng khoán

Nhà đầu tư nên làm gì ở thị trường Bull market?

Trong thị trường tăng giá, việc làm lý tưởng của các nhà đầu tư chính là tận dụng lợi thế giá cổ phiếu tăng để mua vào sớm theo xu hướng và sau đó bán chúng ra thì thị trường đang ở đỉnh của xu hướng tăng. Tuy nhiên, để mua vào sớm theo xu hướng hay bán ra ở đỉnh là rất khó và rủi ro, “thời điểm” trên thị trường này là vô cùng quan trọng. Một câu nói quen thuộc trong giới đầu tư là “Mua ở đầu gối, bán ở vai”: đừng cố mua đúng đáy và bán đúng đỉnh, vì gần như không ai làm được điều đó thường xuyên.

Cần nhớ: ngay trong Bull market, từng cổ phiếu riêng lẻ vẫn có thể giảm mạnh và không hồi phục, và thị trường chung có thể chuyển sang giảm bất cứ lúc nào. Vì vậy, đừng tăng vốn chỉ vì thị trường đang lên; hãy giữ tỷ trọng và mức rủi ro phù hợp với khả năng chịu lỗ của mình.

Có nên mua cổ phiếu ở thị trường Bear market?

Trong thị trường giảm giá, các vị thế mua vào thường sẽ tiềm ẩn rủi ro cao hơn. Ngay cả khi bạn quyết định mua vào với hy vọng thị trường sẽ tăng giá trở lại thì có khả năng bạn sẽ bị lỗ trước khi có bất kỳ sự thay đổi nào xảy ra. Chính vì thế, trong Bear market, nhà đầu tư thường giảm tỷ trọng cổ phiếu, giữ tiền mặt hoặc chuyển sang các tài sản có thu nhập cố định như trái phiếu. Ở các thị trường phát triển, nhà đầu tư chuyên nghiệp còn có thể bán khống hoặc dùng hợp đồng quyền chọn (Option contracts) để phòng ngừa; tại Việt Nam, nhà đầu tư cá nhân hiện chưa được bán khống cổ phiếu.

Cũng có những nhà đầu tư dài hạn chủ động đi ngược số đông: khi thị trường hoảng loạn, họ mua dần cổ phiếu của doanh nghiệp tốt với giá thấp. Cách này đòi hỏi phân tích doanh nghiệp kỹ, dùng tiền nhàn rỗi và chịu được việc giá có thể tiếp tục giảm trong thời gian dài.

Động thái của nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán phụ thuộc vào thời gian và mục tiêu tài chính.

• Bạn còn nhiều thời gian dành cho chứng khoán và mục tiêu tài chính vẫn đang ở mức khởi đầu.

Cho dù Bull market hay Bear market thì bạn vẫn nên cố gắng nắm giữ cổ phiếu và hãy chắc chắn rằng bạn đã giảm thiểu rủi ro bằng cách đa dạng hóa danh mục đầu tư của mình. Mặc dù trong thị trường giảm giá, bạn có thể sẽ bị cám dỗ để bán bớt cổ phiếu nhằm giảm thiểu tổn thất nhưng bạn sẽ phải rất khó khăn để tìm được thời điểm thích hợp gia nhập lại vào thị trường.

Vì còn nhiều thời gian nếu bạn còn trẻ và mục tiêu tài chính vẫn còn xa, bạn có thể chờ thị trường chung phục hồi. Điều này đúng hơn với danh mục đa dạng hoặc quỹ chỉ số; một cổ phiếu riêng lẻ có thể không bao giờ quay lại giá cũ.

• Mục tiêu tài chính của bạn đã sắp đạt được.

Và nếu thời gian bạn dành cho chứng khoán không còn nhiều thì bạn sẽ có ít thời gian hơn để chờ đợi thị trường phục hồi sau các đợt giảm giá. Lúc này, bạn nên xem xét lại danh mục đầu tư của mình, có thể tiếp tục giữ cổ phiếu trong Bull market và cân nhắc bán ra trong Bear market, đồng thời kết hợp các loại tài sản khác nhau (cổ phiếu, tiền mặt, trái phiếu…) với nhau và duy trì ở tỷ lệ hợp lý để mục tiêu tài chính được đáp ứng và phù hợp với mức độ chấp nhận rủi ro của bạn.

• Khi đã đạt được mục tiêu tài chính và không còn trẻ để tiếp tục “chiến đấu” với thị trường.

Dù là Bull market hay Bear market, khi đã đạt được mục tiêu tài chính và bắt đầu lên kế hoạch nghỉ hưu, nhiều người chuyển dần từ cổ phiếu sang tài sản an toàn hơn. Lúc này ưu tiên thường là bảo toàn thay vì tăng trưởng, bạn có thể lựa chọn các công cụ có tính an toàn cao, thu nhập cố định như trái phiếu hoặc gửi tiết kiệm ngân hàng.

Đối với thị trường forex

Trong forex, một cặp tiền luôn là một đồng tăng so với đồng kia, và trader có thể mở lệnh cả hai chiều (Buy hoặc Sell) nhờ tính chất của hợp đồng chênh lệch CFD. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là có thể lỗ ở cả hai chiều, và đòn bẩy phóng đại khoản lỗ y như phóng đại khoản lời.

Nhiều trader chờ xu hướng đã rõ rồi mới vào lệnh, thay vì cố đoán điểm bắt đầu, để loại bỏ bớt tín hiệu nhiễu. Đổi lại, họ chấp nhận bỏ lỡ một phần đầu của con sóng.

Chiến lược thường được khuyên cho người mới là giao dịch thuận xu hướng: mở vị thế Long (lệnh Buy) trong Bull market và vị thế Short (lệnh Sell) trong Bear market. Giao dịch thuận xu hướng thường dễ thực hiện hơn giao dịch bắt đảo chiều, nhưng vẫn có thể thua lỗ khi xu hướng kết thúc, nên luôn cần đặt stop loss.

Các bạn có thể tham khảo chi tiết cách xác định xu hướng và giao dịch thuận xu hướng qua các bài viết: Bullish là gì? Chiến lược giao dịch khi thị trường bullish, Xu hướng là gì? Cách xác định xu hướng thị trường và Pullback là gì?

Kết luận

Dù là Bull market hay Bear market thì đều ảnh hưởng đến danh mục đầu tư của bạn, và mỗi dạng thị trường có cơ hội lẫn rủi ro riêng. Chính vì thế, điều quan trọng là các bạn phải xác định được thị trường đang tăng giá hay giảm giá để có những sự điều chỉnh hay ra các quyết định đầu tư/giao dịch hợp lý. Mà để làm được điều này, các bạn cần thời gian nghiên cứu tìm hiểu, học tập và tích lũy kinh nghiệm từ công việc đầu tư, giao dịch thực tế của mình.