Nội dung chính
Mỗi ngày, trader đều phải trả lời những câu hỏi như: cặp tiền này nên Buy hay Sell, nên chờ tới đâu mới vào lệnh, vàng hôm nay có xu hướng lên hay xuống? Một trong những kỹ năng nền tảng để trả lời các câu hỏi đó là đọc biểu đồ nến Nhật.
Với trader có kinh nghiệm, đọc biểu đồ hình nến là việc quen thuộc, nhưng với người mới đây thực sự là một việc “đánh đố”. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn các bước cơ bản để phân tích biểu đồ nến một cách có hệ thống. Lưu ý, không có cách đọc biểu đồ nào giúp dự đoán chính xác giá; mục tiêu là giao dịch có cơ sở và có kế hoạch quản lý rủi ro.
Lưu ý: trước khi đọc bài này, bạn nên tìm hiểu cấu tạo của nến Nhật và các mô hình nến cơ bản:
Đọc biểu đồ nến Nhật là gì?
Phân tích biểu đồ hay đọc biểu đồ nến là việc quan sát hành động giá để đánh giá xu hướng và sức mạnh của xu hướng, từ đó tìm điểm vào lệnh, cắt lỗ và chốt lời hợp lý.
Dù có thể khá nhàm chán với nhiều người, phân tích biểu đồ là việc mà trader theo trường phái kỹ thuật cần làm thường xuyên. Chúng tôi chia quá trình này thành 3 bước cơ bản để người mới dễ tập luyện:
- Bước 1: Xác định xu hướng giá
- Bước 2: Đánh giá xu hướng đó mạnh hay yếu
- Bước 3: Tìm kiếm điểm vào lệnh, điểm cắt lỗ và điểm chốt lời.
Theo chúng tôi, xác định xu hướng giá là bước quan trọng nhất. Nhiều trader bỏ qua bước này, chỉ kẻ một đường trendline rồi tìm điểm vào lệnh. Đôi khi cách đó vẫn cho kết quả, nhưng đi kèm khá nhiều rủi ro. Vì vậy, trước khi “bắt mạch” thị trường, hãy xem cặp tiền bạn muốn giao dịch đang ở xu hướng nào.
Với trader mới, hãy tham khảo thêm các bài viết sau:
- Forex là gì? 101 điều cơ bản cần biết về giao dịch forex
- Chơi forex là gì? Hướng dẫn cho người mới bắt đầu
- Hướng dẫn sử dụng TradingView.
Không biết xác định xu hướng, sẽ khó phân tích biểu đồ nến Nhật
Một trong những nguyên lý kinh điển của lý thuyết Dow là “chỉ số bình quân phản ánh tất cả”. Nghĩa là mọi thông tin, kỳ vọng, nỗi sợ hãi hay sự lạc quan của thị trường, kể cả tác động của những sự kiện lớn như đại dịch Covid-19 năm 2020, đều được thể hiện qua giá. Biểu đồ nến Nhật tuy chỉ dùng hai màu để thể hiện nến tăng, nến giảm, nhưng chứa đựng rất nhiều thông tin về tâm lý thị trường.
Vì giá phản ánh tất cả, xác định xu hướng giúp trader hiểu thị trường đang nghiêng về phe nào và giao dịch thuận theo hướng đó, thay vì Buy, Sell lẫn lộn. Ví dụ, khi xu hướng hiện tại là tăng, trader chờ giá điều chỉnh xuống để tìm cơ hội mua; khi xu hướng là giảm, trader chờ giá hồi lên để tìm cơ hội bán.
Theo lý thuyết Dow, xu hướng cấp 1 (xu hướng chính) thường kéo dài từ một năm trở lên chứ không đổi chiều ngay lập tức. Giao dịch theo xu hướng giúp tăng xác suất thắng, nhưng không có nghĩa là lệnh nào cũng thắng.
Bitcoin cuối năm 2017 hay chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2000–2001 là những ví dụ về xu hướng tăng rất mạnh. Nhưng cả hai sau đó đều giảm sâu: Bitcoin mất hơn 80% giá trị so với đỉnh tháng 12/2017, còn VN-Index mất khoảng 3/4 giá trị từ đỉnh năm 2001 tới năm 2003. Người mua ở cuối xu hướng chịu lỗ rất nặng, nên xác định xu hướng luôn phải đi cùng quản lý rủi ro.
Vì thế, trong giới trader có câu “thuận xu hướng thì sống, nghịch xu hướng thì chết”. Xác định xu hướng rõ ràng là bước đầu tiên khi phân tích biểu đồ. Vậy làm sao để xác định xu hướng?
Các bước cơ bản để đọc biểu đồ nến Nhật
Bước 1: Xác định xu hướng trên biểu đồ nến Nhật
Một số cách đơn giản để xác định xu hướng:
- Lý thuyết Dow
- Đường trendline
- Đường trung bình động EMA
- Kênh giá
Sử dụng lý thuyết Dow để xác định xu hướng
Dù có những chỉ trích, không thể phủ nhận nhiều phương pháp phân tích kỹ thuật ngày nay bắt nguồn từ lý thuyết Dow, nên đây là nền tảng mà trader nào cũng nên nắm vững. Xem thêm: Lý thuyết Dow là gì?
Theo Dow, thị trường có 3 cấp xu thế: xu thế cấp 1 hay xu hướng chính, xu thế cấp 2 (các nhịp điều chỉnh) và xu thế nhỏ (biến động ngắn hạn). Khi phân tích biểu đồ, trader thường chỉ xét xu thế cấp 1 và cấp 2. Còn khi thị trường đi ngang không rõ xu hướng, cách khôn ngoan nhất thường là đứng ngoài, chờ xu hướng rõ ràng rồi mới giao dịch.
Theo nguyên tắc của lý thuyết Dow, trader nên ưu tiên giao dịch theo xu thế chính, có thể là xu thế tăng hoặc xu thế giảm.
Trong xu thế tăng, giá liên tục vượt qua các đỉnh cũ, còn các nhịp điều chỉnh không phá xuống dưới đáy trước đó. Nói cách khác, để xác định xu hướng tăng theo Dow, cặp tiền phải tạo đỉnh sau cao hơn đỉnh trước (HH – Higher High) và đáy sau cao hơn đáy trước (HL – Higher Low).
Như biểu đồ phía trên, giá liên tiếp tạo đáy cao hơn, đỉnh cao hơn trong suốt một xu hướng tăng kéo dài.
Tương tự, trong xu thế giảm, giá tạo đỉnh sau thấp hơn đỉnh trước (LH – Lower High) và đáy sau thấp hơn đáy trước (LL – Lower Low).
Khi xu hướng tăng kết thúc, giá không còn duy trì được đỉnh cao hơn, đáy cao hơn. Khi giá bắt đầu tạo các đỉnh thấp hơn, đáy thấp hơn, xu thế chính chuyển thành xu thế giảm, như hình dưới đây:
Như vậy, lý thuyết Dow giúp bạn xác định xu hướng một cách khá khách quan và ưu tiên giao dịch theo xu thế chính để hạn chế rủi ro.
Hỗ trợ và kháng cự
Trước khi nói về trendline, chúng ta cần hiểu về các ngưỡng hỗ trợ và kháng cự.
Hỗ trợ và kháng cự là các vùng giao tranh giữa phe mua và phe bán. Giá không đi theo một đường thẳng mà vận động như những con sóng, và tại các đỉnh, đáy của những con sóng này hình thành các vùng giá quan trọng, nơi thị trường quyết định xu hướng tiếp diễn hay đảo chiều.
Ngưỡng hỗ trợ là nơi phe bán cố đẩy giá xuống thấp hơn nhưng thất bại vì lực mua mạnh hơn, khiến giá tăng trở lại.
Ngưỡng kháng cự là nơi phe mua cố đẩy giá lên cao hơn nhưng thất bại vì lực bán mạnh hơn, khiến giá giảm trở lại.
Khi một ngưỡng hỗ trợ hoặc kháng cự quan trọng bị phá vỡ, vai trò của nó thường đổi ngược: kháng cự cũ có thể trở thành hỗ trợ mới và ngược lại. Phá vỡ theo hướng của xu hướng hiện tại thường là tín hiệu xu hướng tiếp diễn; còn khi giá phá vỡ một vùng hỗ trợ quan trọng trong xu hướng tăng (hoặc kháng cự quan trọng trong xu hướng giảm), đó có thể là dấu hiệu xu hướng đang suy yếu hoặc đảo chiều. Lưu ý phá vỡ giả khá thường gặp.
Để một xu thế tăng được duy trì, giá cần liên tục tạo ra các ngưỡng hỗ trợ cao hơn. Còn trong xu thế giảm, giá liên tục tạo ra các ngưỡng kháng cự thấp hơn.
Trong hình trên, giá nhiều lần giảm về vùng hỗ trợ rồi bật lên. Tuy nhiên, sau đó vùng hỗ trợ này bị phá vỡ, hỗ trợ cũ trở thành kháng cự, và giá giảm mạnh trong vài tháng sau đó.
Xem thêm: Hỗ trợ và kháng cự là gì? Cách xác định hiệu quả
Sử dụng đường trendline để xác định xu hướng
Trong đầu tư có câu “trend is your friend”, tức “xu hướng là bạn”. Đường xu hướng (trendline) là một trong những công cụ phổ biến giúp trader xác định xu hướng.
Vẽ trendline phụ thuộc khá nhiều vào kinh nghiệm và cách nhìn của mỗi trader. Cách đơn giản nhất là nối 2 đáy chính (trong xu hướng tăng) hoặc 2 đỉnh chính (trong xu hướng giảm) lại với nhau.
Trong xu hướng tăng, trendline là đường nối các đáy. Cần ít nhất 2 đáy để vẽ một đường trendline, nhưng thường cần điểm chạm thứ 3 để xác nhận đường xu hướng đó có ý nghĩa.
Trong xu hướng giảm, trendline là đường nối các đỉnh. Tương tự, cần ít nhất 2 đỉnh để vẽ và điểm chạm thứ 3 để xác nhận.
Ví dụ trên dùng biểu đồ đường để bạn dễ hình dung: giá chạy như những con sóng, nhưng vì là xu hướng giảm nên các con sóng ngày càng thấp dần.
Trong một xu hướng dài hạn luôn có những nhịp tăng, giảm ngắn hạn ngược chiều, gọi là các nhịp điều chỉnh. Xác định xu hướng rõ ràng giúp bạn bình tĩnh hơn trước những nhịp điều chỉnh này; ví dụ khi đang bán EUR/USD theo xu hướng giảm mà giá hồi lên một chút, bạn không quá hoang mang. Tuy nhiên, vẫn phải chọn điểm vào lệnh hợp lý và luôn tôn trọng dừng lỗ đã đặt.
Xem thêm: Trendline là gì? Hướng dẫn cách vẽ trendline
Sử dụng đường EMA để xác định xu hướng
MA (Moving Average) là đường trung bình động, một chỉ báo giúp làm mượt biến động giá để dễ nhận ra xu hướng. Có hai loại phổ biến: SMA (đường trung bình đơn giản) và EMA (đường trung bình hàm mũ).
SMA là trung bình cộng giá đóng cửa của một số phiên nhất định, ví dụ SMA 40 là trung bình giá của 40 phiên gần nhất, mỗi phiên có trọng số như nhau. EMA cũng tính trên một số phiên nhưng đặt trọng số lớn hơn cho các phiên gần đây, nên phản ứng với giá nhanh hơn SMA và ít độ trễ hơn. Vì thế nhiều trader ưa dùng EMA. Xem thêm: Đường EMA là gì?
Vì di chuyển theo giá, đường trung bình động thường đóng vai trò như một vùng hỗ trợ, kháng cự động, khác với các vùng hỗ trợ, kháng cự nằm ngang. Chu kỳ càng ngắn (như EMA 10) thì đường càng bám sát giá nhưng nhiều tín hiệu nhiễu; chu kỳ càng dài (như EMA 200) thì ít nhiễu hơn nhưng trễ hơn. Vì vậy, trader thường dùng ít nhất hai đường, một đường chu kỳ ngắn và một đường chu kỳ dài.
Cách xác định xu hướng cơ bản: giá nằm trên đường trung bình (và đường trung bình dốc lên) thường được xem là xu hướng tăng; giá nằm dưới (và đường trung bình dốc xuống) thường được xem là xu hướng giảm. Khi đường trung bình đi ngang và giá liên tục cắt qua lại, thị trường có thể đang đi ngang và tín hiệu dễ bị nhiễu. Đường trung bình thường cho tín hiệu ổn định hơn trên các khung thời gian lớn như H4, D1.
Ví dụ về đường EMA:
Như bạn thấy, giá phần lớn thời gian nằm dưới đường EMA 200 trong nhiều tháng, và nhiều lần chạm EMA 200 rồi giảm trở lại.
Sử dụng kênh giá song song để xác định xu hướng
Kênh giá được tạo từ đường trendline và một đường song song với nó.
Trong xu hướng tăng, bạn vẽ trendline nối các đáy, rồi vẽ một đường song song đi qua các đỉnh, tạo thành kênh giá hướng lên.
Trong xu hướng giảm, bạn vẽ trendline nối các đỉnh, rồi vẽ một đường song song đi qua các đáy, tạo thành kênh giá hướng xuống. Xem thêm: Kênh giá là gì?
Bước 2: Đánh giá sức mạnh của xu hướng
Sau khi xác định xu hướng chính là tăng hay giảm, bước tiếp theo là đánh giá xu hướng đó còn mạnh hay đang yếu đi, sắp kết thúc hay vẫn tiếp diễn. Việc này giúp bạn quyết định nên tham gia thị trường, chốt lời hay đứng ngoài.
Người mới rất hay vào lệnh ở cuối một xu hướng: khi xu hướng đã quá rõ ràng trên biểu đồ, thậm chí đang yếu dần, họ mới vội mua đuổi hoặc bán đuổi, dẫn tới tình trạng mua đỉnh, bán đáy.
Để hạn chế điều này, bạn có thể dùng một số công cụ sau:
Sóng Elliott
Lý thuyết sóng Elliott có nhiều điểm tương đồng với lý thuyết Dow trong cách nhìn xu hướng. Một chu kỳ sóng đẩy gồm 5 sóng: 3 sóng đi theo xu hướng là sóng 1, 3, 5 và 2 sóng điều chỉnh là sóng 2, 4. Theo quy tắc của Elliott, sóng 3 không bao giờ là sóng ngắn nhất trong ba sóng 1, 3, 5, và thường là sóng mạnh, dài nhất. Đây là giai đoạn nhiều nhà giao dịch nhận ra xu hướng và liên tục tham gia, khiến giá vượt qua đỉnh của sóng 1. Khi giá đã ở sóng 5, xu hướng thường đã đi được một chặng dài và rủi ro đảo chiều cao hơn.
Việc đếm sóng khá chủ quan, cùng một biểu đồ có thể có nhiều cách đếm. Xem thêm: Sóng Elliott là gì?
Sử dụng mô hình nến đảo chiều
Khi đã xác định được xu hướng, bạn có thể quan sát các mô hình nến đảo chiều xuất hiện tại các vùng giá quan trọng để nhận biết khả năng xu hướng yếu đi, từ đó tìm điểm vào lệnh hoặc thoát lệnh. Đây là cách được rất nhiều trader áp dụng.
Mô hình nến đảo chiều cũng khá dễ nhận biết, nên nếu mới bắt đầu, bạn nên nắm vững các mô hình này trước. Kết hợp nến đảo chiều với trendline, hỗ trợ, kháng cự hoặc EMA là một cách đơn giản để tìm điểm vào lệnh, thoát lệnh, dù không phải tín hiệu nào cũng đúng.
Chúng tôi đã có bài viết chi tiết về mô hình nến đảo chiều, bạn có thể xem thêm:
Sử dụng mô hình giá
Mô hình giá có 2 dạng chính: mô hình tiếp diễn và mô hình đảo chiều. Các mô hình này đóng vai trò quan trọng trong phân tích kỹ thuật, bạn nên tìm hiểu sau khi đã nắm được các mô hình nến.
Lưu ý mô hình đảo chiều chỉ có ý nghĩa khi trước đó đã có một xu hướng rõ ràng (tăng hoặc giảm), vì phải có xu hướng thì mới có thể đảo chiều; mô hình tiếp diễn cũng cần một xu hướng có trước để tiếp diễn. Đây là thêm một lý do cho thấy xác định xu hướng rất quan trọng.
Không có dạng mô hình nào luôn mạnh hơn các mô hình khác; độ tin cậy của một mô hình phụ thuộc vào bối cảnh, vị trí xuất hiện (có trùng vùng hỗ trợ, kháng cự quan trọng không), khung thời gian và việc giá có phá vỡ, xác nhận mô hình hay không.
Ban đầu, bạn sẽ thấy khó nhận ra các mô hình, nhưng sau một thời gian luyện tập, việc nhận diện sẽ dễ hơn nhiều. Dưới đây là các mô hình phổ biến kèm hình minh họa điểm vào lệnh và thoát lệnh.
Mô hình tiếp diễn
- Mô hình cờ (Flag)
- Mô hình cờ đuôi nheo (Pennant)
- Mô hình nêm (Wedge); lưu ý mô hình nêm có thể là tiếp diễn hoặc đảo chiều tùy bối cảnh. Xem thêm: Mô hình nêm
- Mô hình chữ nhật (Rectangle)
- Mô hình cốc và tay cầm (Cup and Handle), thường được xem là mô hình tiếp diễn của xu hướng tăng
Mô hình đảo chiều
- Mô hình vai đầu vai (Head and Shoulders)
- Mô hình 3 đỉnh, 3 đáy
- Mô hình 2 đỉnh (Double Top), 2 đáy (Double Bottom)
Ngoài hai nhóm trên, còn có các mô hình có thể phá vỡ theo cả hai hướng, như tam giác cân: giá phá cạnh nào thì cân nhắc giao dịch theo hướng đó.
Ví dụ cụ thể về mô hình:
Đây là mô hình cốc và tay cầm trên khung ngày (phần tay cầm cũng hình thành một mô hình nêm). Sau khi phá vỡ cạnh nêm và vượt qua đường viền cổ phía trên, giá đã tăng mạnh.
Sử dụng các chỉ báo động lượng như RSI, MACD, Stochastic, CCI…
Khi giá đã tăng hoặc giảm nhiều, trader luôn tự hỏi liệu giá còn đi tiếp được không. Ngoài các mô hình kể trên, bạn có thể dùng các chỉ báo động lượng (momentum) để đo tốc độ thay đổi của giá, xem đà tăng, giảm đang mạnh lên hay yếu đi.
Một ứng dụng nổi bật của các chỉ báo động lượng như RSI và MACD là phát hiện phân kỳ (divergence). Xem thêm: Divergence là gì?
Phân kỳ giảm xảy ra khi giá tạo đỉnh cao hơn (HH) nhưng chỉ báo lại tạo đỉnh thấp hơn (LH).
Điều này cho thấy đà tăng đang yếu đi, lực mua không còn mạnh như trước, và giá có thể điều chỉnh hoặc đảo chiều giảm.
Tuy nhiên, đó chỉ là khả năng chứ không chắc chắn. Có nhiều trường hợp phân kỳ xuất hiện nhưng giá vẫn tiếp tục phá đỉnh cũ và tăng tiếp, nhất là trong xu hướng mạnh. Vì vậy, bạn nên chờ thêm tín hiệu xác nhận như mô hình nến đảo chiều trước khi đặt lệnh.
Trong hình trên, giá xuất hiện phân kỳ, và tại đỉnh cao hơn trên khung ngày, giá đóng thành 2 cây nến Pin Bar có râu trên dài, cho thấy lực mua bị từ chối mạnh ở vùng đỉnh. Kết hợp với phân kỳ, giá sau đó đã giảm khá mạnh.
Tương tự, phân kỳ tăng (nhiều trader gọi là hội tụ) xảy ra khi giá tạo đáy thấp hơn nhưng chỉ báo lại tạo đáy cao hơn, cho thấy lực bán đang yếu dần.
Cả hai dạng phân kỳ đều cho tín hiệu xu hướng có thể đảo chiều, nhưng đừng chỉ thấy phân kỳ giảm là vội Sell hay thấy phân kỳ tăng là vội Buy; hãy chờ thêm các yếu tố xác nhận.
Ngoài ra còn có phân kỳ ẩn (hidden divergence), thường được xem là tín hiệu xu hướng tiếp diễn. Để đơn giản cho người mới, bạn chỉ cần hiểu phân kỳ là khi giá và chỉ báo đi theo hai hướng khác nhau.
Bạn có thể dùng RSI, MACD, CCI hoặc Stochastic để tìm phân kỳ. Mỗi chỉ báo có đặc điểm riêng, nên hãy tìm hiểu kỹ trước khi dùng:
Bước 3: Tìm điểm vào lệnh, điểm cắt lỗ và điểm chốt lời
Sau khi đã xác định xu hướng và đánh giá sức mạnh của xu hướng, bước tiếp theo là tìm điểm vào lệnh, điểm cắt lỗ và điểm chốt lời.
Không ai, kể cả trader chuyên nghiệp, có thể xác định chính xác tuyệt đối các điểm này. Mục tiêu là đặt chúng ở những vị trí có cơ sở và đảm bảo tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận hợp lý.
Ngoài các công cụ ở trên như hỗ trợ, kháng cự, trendline, bạn có thể dùng Fibonacci để tìm vùng vào lệnh và chốt lời. Trong forex, hai công cụ Fibonacci phổ biến nhất là Fibonacci thoái lui (retracement), thường dùng để tìm vùng giá điều chỉnh có thể vào lệnh theo xu hướng, và Fibonacci mở rộng (extension), thường dùng để ước lượng mục tiêu chốt lời.
Về bản chất, các mức Fibonacci là những vùng hỗ trợ, kháng cự tiềm năng được xác định theo tỷ lệ, nên bạn nên kết hợp chúng với các tín hiệu khác thay vì dùng riêng lẻ.
Chi tiết về Fibonacci bạn có thể tham khảo thêm:
- Dãy số Fibonacci là gì?
- Cách sử dụng Fibonacci Retracement tìm điểm vào lệnh
- Cách sử dụng Fibonacci Extension để chốt lời
Với các mô hình giá ở trên, cách đặt điểm vào lệnh và cắt lỗ được hướng dẫn cụ thể trong từng bài viết về mô hình.
Tóm tắt
- Xác định xu hướng bằng lý thuyết Dow (cấu trúc đỉnh, đáy), trendline, đường trung bình động hoặc kênh giá.
- Đánh giá sức mạnh xu hướng bằng mô hình nến, mô hình giá, sóng Elliott và phân kỳ trên các chỉ báo động lượng.
- Tìm điểm vào lệnh khi giá điều chỉnh về vùng hỗ trợ, kháng cự, trendline, hoặc khi giá phá vỡ và xác nhận một vùng giá quan trọng, kèm tín hiệu nến.
- Đặt điểm dừng lỗ phía sau vùng hỗ trợ, kháng cự gần nhất hoặc phía sau nến tín hiệu, cách một khoảng hợp lý (có tính tới spread và độ biến động, ví dụ theo chỉ báo ATR), tránh đặt quá sát khiến lệnh dễ bị quét.
- Chốt lời tại các vùng hỗ trợ, kháng cự tiếp theo hoặc các mức Fibonacci, với tỷ lệ rủi ro/lợi nhuận khoảng 1:2 trở lên.
Cuối cùng, hãy tính khối lượng sao cho mỗi lệnh chỉ rủi ro khoảng 1–2% tài khoản, và luyện tập đọc biểu đồ trên tài khoản demo trước khi giao dịch bằng tiền thật. Xem thêm: Stop loss là gì?
